Giáo dục kinh tế và pháp luật 12: Lập kế hoạch kinh doanh, hệ thống khái niệm | LUKATO AI
Bài giảng khái niệm Giáo dục kinh tế và pháp luật 12 về lập kế hoạch kinh doanh: sáu chặng từ mục tiêu đến điều chỉnh với bốn câu hỏi HỎI, LÀM, RA, SAI, mười…
LUKATO AI · GIÁO DỤC KINH TẾ VÀ PHÁP LUẬT 12 · LẬP KẾ HOẠCH KINH DOANH
MỤC TIÊU · THỊ TRƯỜNG · NGUỒN LỰC · TÀI CHÍNH · RỦI RO · ĐIỀU CHỈNH
Một ý tưởng đi qua sáu chặng
mới thành một kế hoạch
và kế hoạch phải còn sửa được
Lập kế hoạch kinh doanh dễ bị học thành một danh sách đầu mục cần thuộc: khái niệm, vai trò, các nội dung. Bài giảng này nối chúng lại bằng một lộ trình. Ý tưởng kinh doanh lần lượt đi qua mục tiêu , thị trường , nguồn lực , tài chính , rủi ro rồi đánh giá và điều chỉnh , và từ chặng cuối quay lại chặng đầu. Ở mỗi chặng em hỏi cùng bốn câu: chặng này hỏi gì, phải làm việc gì, tạo ra sản phẩm gì và dễ sai ở đâu. Phần nào là kiến thức bổ sung đều được ghi rõ; tên người và cơ sở kinh doanh trong bài là hư cấu, còn số liệu trong lab là số liệu minh họa.
- 1 Một ý tưởng hay đã đủ để mở cửa hàng chưa, hay còn thiếu một loạt câu trả lời?
- 2 Bảng tính báo lãi và tiền thật trong két có phải là một chuyện không?
- 3 Kế hoạch lập xong để cất đi, hay là thứ phải đem ra so với thực tế và sửa?
6 chặng
một lộ trình có vòng quay lại, mỗi chặng hỏi bốn câu
12 lab
phân loại, ghép đôi, ghép câu, thanh trượt, rẽ nhánh, tìm lỗi, trình chiếu từng bước, xếp thứ tự
14 bẫy
mỗi bẫy gắn với một mục và phòng lab; nhiều bẫy còn có bài để quay lại luyện
11 bài
8 chọn đáp án, 2 đúng sai, 1 trả lời ngắn
01
Bản đồ chung
Sáu chặng, bốn câu hỏi và một vòng quay lại
Cùng một dãy phố, hai người cùng mở quán cà phê có góc đọc sách. Chị Tâm dành hai tuần ngồi viết ra mình muốn quán thành thế nào sau nửa năm, những ai sẽ ghé, mấy người làm, tháng nào bỏ ra khoản gì, nếu mưa dầm thì xoay xở ra sao, và cuối mỗi tháng sẽ nhìn vào những con số nào. Anh Lộc thì mở cửa trước vì «quán đẹp thì khách khắc đến». Hai tháng sau, anh Lộc phải vừa pha chế vừa đi hỏi xem khách là ai, vừa tìm chỗ vay thêm tiền trả tiền thuê, còn chị Tâm đã biết mình đang lệch kế hoạch ở điểm nào. Điều tạo ra khác biệt không phải ý tưởng, vì hai quán giống nhau, mà là việc nghĩ trước theo một thứ tự rõ ràng và ghi lại để còn đối chiếu. Bài này đặt thứ tự ấy lên một lộ trình sáu chặng và dùng chung bốn câu hỏi cho mỗi chặng. Gặp tình huống lạ, em tìm xem nó thuộc chặng nào rồi hỏi lần lượt bốn câu; câu nào trả lời chưa trơn thì đó là chỗ cần xem lại.
Vuốt ngang để xem đầy đủ hình.
Bản đồ chung: sáu chặng ở hàng ngang trên, bốn câu hỏi HỎI, LÀM, RA, SAI ở bốn hàng bên dưới. Bấm vào một chặng hay một câu hỏi để xem mô tả ngắn và biết nó được học ở mục nào.
Kế hoạch kinh doanh là gì, dùng để làm gì
Kế hoạch kinh doanh là bản trình bày có hệ thống những điều người kinh doanh dự kiến về mục tiêu, cách làm, nguồn lực và tài chính để thực hiện một hoạt động kinh doanh trong một khoảng thời gian (cách diễn đạt ở mức khái niệm). Chữ «dự kiến» quan trọng: kế hoạch được viết khi chưa có đủ số liệu thật, nên nó là bản đồ để đi chứ không phải lời bảo đảm về kết quả. Vai trò của kế hoạch thường được nêu theo bốn hướng, và mỗi hướng gắn với một chặng của lộ trình:
Định hướng
Viết ra mục tiêu và cách đạt giúp cả nhóm cùng nhìn về một phía, và giúp người kinh doanh từ chối những việc lệch hướng. Gắn với chặng mục tiêu.
Chuẩn bị nguồn lực
Biết cần bao nhiêu người, thiết bị, nguyên liệu, tiền và vào lúc nào thì mới huy động và phân bổ hợp lí được. Gắn với chặng nguồn lực và chặng tài chính.
Lường trước khó khăn
Đặt câu hỏi «nếu...» khi chưa xảy ra chuyện giúp có phương án thay thế, hạn chế thiệt hại. Gắn với chặng rủi ro.
Thuyết phục và theo dõi
Kế hoạch rõ ràng giúp trình bày với đối tác, người góp vốn hay ngân hàng (nếu có nhu cầu vay), và là căn cứ để so sánh kết quả thực tế. Gắn với chặng thị trường và chặng điều chỉnh.
Bốn hướng này là cách gom của LUKATO để dễ nhớ, không phải một danh sách có thứ tự cố định trong văn bản nào.
Bốn câu hỏi, hỏi ở mỗi chặng
Sáu chặng cho em biết kế hoạch gồm những phần nào. Bốn câu hỏi giúp em kiểm tra từng phần đã đủ chưa. HỎI : chặng này cần trả lời câu hỏi nào của người kinh doanh. LÀM : những việc cụ thể cần làm. RA : sản phẩm của chặng, tức thứ có thể viết thành trang trong kế hoạch. SAI : chỗ người mới hay nhầm. Đọc bảng theo hàng để thấy việc của một chặng, đọc theo cột để thấy một câu hỏi chạy qua cả lộ trình.
Chặng
HỎI
LÀM
RA
SAI
1 · MỤC TIÊU
Muốn đạt điều gì, cho ai, trong bao lâu?
Nêu mục tiêu, viết câu giá trị
Mục tiêu đo được; câu giá trị
Mục tiêu mơ hồ hoặc quá sức
2 · THỊ TRƯỜNG
Ai sẽ mua và vì sao chọn mình?
Khảo sát khách, xem đối thủ, chọn chỗ đứng
Mô tả khách mục tiêu; bản đồ đối thủ
Hỏi người quen; chọn nơi vì thấy vắng
3 · NGUỒN LỰC
Cần những gì để làm được?
Liệt kê người, cơ sở, thiết bị, nguyên liệu; chọn nơi cung ứng
Danh mục nguồn lực; cách vận hành
Nghĩ tới tiền mà quên mắt xích hẹp
4 · TÀI CHÍNH
Thu bao nhiêu, chi bao nhiêu, tiền về lúc nào?
Liệt kê chi phí, định giá, tính hòa vốn, lập dòng tiền
Bảng thu chi dự kiến; số vốn cần
Thiếu khoản chi; lẫn lãi với tiền mặt
5 · RỦI RO
Điều gì có thể làm lệch kế hoạch?
Nhận diện, xếp mức độ, chuẩn bị phương án
Bảng rủi ro; phương án dự phòng
Coi như không có; lo mà không chuẩn bị
6 · ĐIỀU CHỈNH
Đang đi đúng hướng không, khi nào sửa?
Chọn chỉ số, so với kế hoạch, tìm nguyên nhân, sửa
Chỉ số theo dõi; bản kế hoạch mới
Cất kế hoạch đi; sửa theo cảm hứng
Bảng nêu nội dung chính của mỗi ô. Bốn câu hỏi được hỏi ở cả sáu chặng, kể cả khi mục học nhấn mạnh riêng một hai câu. Cách đặt tên bốn câu hỏi và cách xếp sáu chặng thành một lộ trình là cách học của LUKATO. Một số nội dung trong bảng, như hòa vốn và dòng tiền, mắt xích hẹp, chỉ số theo dõi, xếp mức độ rủi ro và chặng điều chỉnh, là kiến thức bổ sung và được ghi rõ ở từng mục.
Vì sao có mũi tên quay lại
Nhìn bản đồ, chặng 6 không phải điểm cuối. Khi so kết quả thực tế với kế hoạch, người kinh doanh có thể phải sửa mục tiêu, đổi nhóm khách, thêm nguồn lực, tính lại chi phí hoặc bổ sung phương án dự phòng. Chính vì vậy kế hoạch là một văn bản sống: nó được viết theo thứ tự từ chặng 1 đến chặng 6, nhưng được dùng theo vòng. Thứ tự từ trái sang phải cũng có lí do. Doanh thu dự kiến ở chặng 4 dựa trên số khách ở chặng 2; số khách ấy lại phải khớp với sức làm ở chặng 3; rủi ro ở chặng 5 được xếp theo tác động lên tiền và lên mục tiêu. Đảo thứ tự thì phần sau không có chỗ dựa.
Đọc một tình huống theo hai bước
Bước một: tìm xem việc đang bàn nằm ở chặng nào của lộ trình. Bước hai: hỏi bốn câu HỎI, LÀM, RA, SAI cho chặng ấy. Nếu không xếp được vào chặng nào, rất có thể đó là một chi tiết trang trí chứ không phải một phần của kế hoạch.
Từ điển một dòng: đưa chuột hoặc chạm vào chữ gạch chân
Thuật ngữ
Nghĩa ngắn
Mục
kế hoạch kinh doanh
Bản dự kiến có hệ thống để làm và để so với thực tế
mục tiêu kinh doanh
Điều muốn đạt, viết cụ thể và đo được
giá trị sản phẩm
Điều khách nhận được và khó có nơi khác
khách hàng mục tiêu
Nhóm khách mình hướng tới
đối thủ cạnh tranh
Bên cùng tìm khách của mình
nguồn lực
Thứ cần có để làm: người, vốn, thiết bị, nguyên liệu
chi phí cố định
Chi không đổi theo số lượng làm ra
chi phí biến đổi
Chi tăng theo số lượng làm ra
lãi góp
Giá bán trừ chi phí biến đổi, tính cho một sản phẩm
điểm hòa vốn
Mức bán vừa đủ bù chi phí
dòng tiền
Tiền thật vào và ra theo thời điểm
rủi ro
Điều có thể làm lệch kế hoạch
phương án dự phòng
Cách làm chuẩn bị sẵn cho khi có chuyện
chỉ số theo dõi
Con số dùng để so thực tế với kế hoạch
Đoán trước, rồi thử tay
Đoán trước: một xưởng may túi vải ghi trong kế hoạch rằng sẽ giao đúng hạn các đơn trong tháng, nhưng trong bản kế hoạch không có dòng nào cho biết xưởng làm được bao nhiêu túi mỗi tuần. Hãy chọn trước, rồi mở phòng lab.
Phần thiếu ấy thuộc chặng nào của lộ trình?
Cách dùng phòng lab
Xếp từng thẻ bằng cách chạm thẻ rồi chạm ô, hoặc kéo thẻ (nắm vào phần chấm ở đầu thẻ nếu dùng màn hình cảm ứng) thả vào ô. Sau khi bấm «Chấm các thẻ đã xếp», thẻ đúng viền xanh và thẻ sai viền đỏ; dòng kết luận giải thích ba thẻ sai đầu tiên. Phòng lab này luyện bẫy 1, 2 và 6, sẽ gặp lại ở mục 3 và mục 8.
Thử tay: dùng bốn câu hỏi cho một quầy bán nước mía
Bác Út muốn bán nước mía ở vỉa hè gần cổng một khu tập thể. Bác nói: «Mía ngọt, ép sạch, chắc khách đông». Bác chưa ghi gì ra giấy. Hãy xác định bác đang đứng ở chặng nào rồi trả lời lần lượt bốn câu.
Gợi ý 1 · Chặng và câu HỎI
Câu «chắc khách đông» là một dự đoán về khách, nên bác đang nghĩ ở chặng 2, thị trường. Câu HỎI của chặng này là ai sẽ mua và vì sao chọn quầy của bác, mà bác chưa trả lời được bằng một nhóm khách cụ thể.
Gợi ý 2 · LÀM và RA
Việc cần làm là đứng quan sát hoặc hỏi những người đi qua vào các giờ khác nhau, xem quanh đó có quầy nào bán đồ uống giải khát và họ bán thế nào. Sản phẩm của việc ấy là một đoạn mô tả khách mục tiêu và một ghi chú về các quầy lân cận.
Đáp án · bốn câu hỏi
HỎI: ai mua và vì sao chọn quầy của bác. LÀM: quan sát, hỏi người qua lại, ghi các quầy gần đó. RA: mô tả khách mục tiêu (ai, giờ nào, thường mua gì) và ghi chú về quầy lân cận. SAI: lấy lời khen «ngọt, sạch» của chính mình làm bằng chứng có khách, và mới nghĩ tới chặng 2 mà chưa viết mục tiêu ở chặng 1. Có thể bác đã ghi sẵn trong đầu một mục tiêu, nhưng chưa viết ra thì chưa đối chiếu được.
Chỗ dễ nhầm ở bản đồ chung
Dễ học kế hoạch như một mẫu biểu cần điền cho đủ ô. Bản đồ cho thấy hai điều khác. Một là các chặng phụ thuộc nhau: phần sau dùng kết quả của phần trước. Hai là con số lãi lỗ là một trong sáu chặng; một kế hoạch có bảng lãi lỗ đẹp mà thiếu thị trường hay rủi ro vẫn là kế hoạch thiếu.
Mục 2 mở chặng 1: mục tiêu viết thế nào cho dùng được, và câu giá trị khác gì với lời khuyến mãi.
02
Chặng 1 · Mục tiêu và giá trị
Từ ước muốn đến mục tiêu đo được, và câu giá trị khác lời khuyến mãi
Chị Nhung làm nến thơm thủ công trong một căn phòng nhỏ. Tháng đầu chị ghi lên bảng: «Bán thật nhiều nến, làm cho thật nổi tiếng». Cuối tháng chị bán được một số nến và có vài người khen, nhưng chị không trả lời nổi câu hỏi giản dị: mình đang tốt lên hay chưa? Không có con số để so, không có hạn để dừng lại nhìn, không rõ ai là khách mình muốn có. Sang tháng sau chị viết lại: «Trong sáu tuần đầu, mỗi tuần bán 35 nến cho khách ở các dãy trọ gần chợ, ghi số bán vào sổ khi đóng cửa». Câu mới không hay hơn về văn chương, nhưng cuối tuần chị biết ngay mình đã đạt chưa. Chặng 1 của lộ trình làm đúng việc ấy: biến một ước muốn thành mục tiêu dùng được, và nói rõ sản phẩm mang lại điều gì cho ai. Hai việc này đứng chung một chặng vì cả hai trả lời câu hỏi «mình đi đâu và mang gì đến cho ai».
Mục tiêu kinh doanh: điều muốn đạt, viết sao cho so được với thực tế
Mục tiêu kinh doanh là kết quả người kinh doanh muốn đạt được sau một khoảng thời gian. Mục tiêu có thể về doanh thu, lợi nhuận, số khách, thị phần, uy tín thương hiệu hay tạo việc làm. Mục tiêu dài hạn cho biết hướng đi; mục tiêu ngắn hạn là những bậc thang cụ thể để leo tới đó. Để một mục tiêu dùng được trong kế hoạch, người ta thường kiểm tra bốn điều kiện (cách nêu bốn điều kiện này là kiến thức bổ sung): cụ thể (nói rõ làm gì, cho ai), đo được (có con số hoặc dấu hiệu để đếm), có thời hạn (xong hoặc kiểm tra vào lúc nào), và khả thi (nằm trong sức làm của mình ở chặng nguồn lực và chặng tài chính).
Vuốt ngang để xem đầy đủ hình.
Thang mục tiêu: mục tiêu dài hạn chia thành mục tiêu năm, mục tiêu quý và chỉ tiêu tuần. Con số ở bậc dưới cộng lại thành con số ở bậc trên (số liệu minh họa).
Nhìn thang mục tiêu, em thấy hai điều. Thứ nhất, mục tiêu lớn có nghĩa khi chia được xuống việc của từng tuần: nếu bậc dưới cộng lại không ra bậc trên thì mục tiêu năm là con số treo. Thứ hai, thang có thể đi lên chậm: quý đầu thường thấp hơn quý cuối vì cửa hàng còn đang tìm khách và học cách làm. Dùng một con số trung bình cho cả năm sẽ khiến quý đầu bị coi là «trượt» dù cửa hàng đang đi đúng kế hoạch.
Cách viết mơ hồ
Thiếu điều kiện nào
Cách viết dùng được (minh họa)
Làm cho cửa hàng phát triển
Cả bốn: không rõ phát triển ở đâu, đo bằng gì, đến khi nào
Đến cuối quý hai, có 150 khách quay lại mua lần thứ hai, đếm qua sổ khách
Bán thật nhiều mỗi ngày
Đo được và thời hạn: «thật nhiều» không so được với thực tế
Trong tháng đầu, mỗi ngày bán ít nhất 25 suất ăn sáng
Giao hàng nhanh hơn các nơi khác
Cụ thể và khả thi: «các nơi khác» không kiểm chứng nổi
Giao trong ngày với đơn đặt trước 10 giờ sáng, trong phạm vi hai phường
Có lãi ngay từ tháng đầu