Giao tiếp và hoàn thành hội thoại: người, lời, đáp, khớp | LUKATO AI
Chuyên đề Tiếng Anh 12 về câu giao tiếp và hoàn thành hội thoại: xem người nói, gọi tên chức năng của câu, chọn kiểu đáp rồi kiểm tra độ khớp, kèm bảy phòng…
LUKATO AI · TIẾNG ANH 12 · GIAO TIẾP THEO KHUNG
HOÀN THÀNH HỘI THOẠI · CHỨC NĂNG CỦA CÂU NÓI · LỜI ĐÁP THEO NGƯỜI NGHE · XẾP HỘI THOẠI
Câu giao tiếp:
đọc người , gọi tên lời ,
rồi chọn lời đáp
Em biết nhiều câu mẫu: nhờ, xin phép, mời, cảm ơn, xin lỗi, khuyên. Điều làm em phân vân là chỗ trống mà cả bốn phương án đều trông “lịch sự”: Yes hay No sau Do you mind…? , đáp lời khen bằng câu nào, phàn nàn của bạn thì an ủi hay giải thích. Chuyên đề này thay việc học thuộc từng cặp câu bằng một thói quen gồm bốn bước theo khung Người – Lời – Đáp – Khớp : xem người nói với ai để giữ đúng mức trang trọng, gọi tên lời (câu trước đang làm hành động gì), chọn kiểu đáp mà hành động ấy mong đợi, rồi kiểm khớp hướng, mạch và ngữ cảnh của từng phương án.
- Người: bạn thân, thầy cô, người ngoài, cấp trên mỗi nhóm hợp một mức lịch sự
- Lời và Đáp: mười ba chức năng gom thành bốn họ, mỗi họ một kiểu lời đáp mong đợi
- Khớp: nhiều lời đáp dùng được, nên bài chỉ gọi là đúng khi phù hợp hơn cả
4 bước
một khung cho mỗi chỗ trống hội thoại
7 phòng lab
thang trang trọng, gọi tên lời, lắp lời đáp, đáp khen và đáp nhờ, thang đồng tình, xếp hội thoại, bắt bẫy
16 bài
trắc nghiệm có lời giải cho từng phương án
01
Bản đồ chuyên đề
Một khung bốn bước để đọc một chỗ trống hội thoại: người nghe, hành động của câu trước, kiểu đáp, rồi kiểm khớp
Có hai kiểu câu hỏi mà em hiểu từng chữ vẫn phân vân. Kiểu thứ nhất: Minh: Could you lend me your dictionary for an hour? / Hoa: ___ , với bốn phương án như Sure, here it is , Yes, I could , You’re welcome , I have no idea . Kiểu thứ hai: một tình huống viết bằng tiếng Việt hoặc tiếng Anh rồi hỏi “em sẽ nói gì?”, trong đó cả bốn câu đều tử tế. Cả hai kiểu kiểm tra cùng một việc : em có gọi đúng tên hành động mà câu trước đang làm, và chọn đúng kiểu đáp cho người đang nghe, hay chỉ dựa vào cảm giác “câu này nghe lịch sự”.
Vuốt ngang để xem cả hình.
Bốn bước nối nhau: Người xem ai nói với ai, Lời gọi tên hành động của câu trước, Đáp chọn kiểu đáp mong đợi, Khớp đối chiếu từng phương án. Bốn nhãn dưới hình xuất hiện lại trong lời giải của từng bài ở mục 10.
Điểm mấu chốt là thứ tự . Nhiều học sinh nhìn bốn phương án trước, thấy câu nào quen tai thì chọn. Khi cả bốn câu đều lịch sự, cảm giác quen không phân biệt được chúng. Cách đọc đảo thứ tự: trước hết biết ai nói với ai (để biết mức nào là vừa), sau đó gọi tên hành động của câu trước (nhờ, mời, khen, xin lỗi…), rồi mới hỏi hành động ấy mong đợi kiểu đáp nào, và cuối cùng mới đặt từng phương án vào chỗ trống để kiểm. Mỗi phương án lệch đều mang một nhãn cho biết nó lệch ở bước nào.
Vì sao không học thuộc “mỗi câu mở, một câu đáp”
Các cặp câu mẫu như Thank you / You’re welcome là cần thiết, nhưng đứng riêng thì em dễ thuộc mà không dùng được: đề không ghi sẵn câu trước thuộc loại nào, và cùng một câu đáp có thể đúng với lời cảm ơn nhưng lệch với lời khen. Khung bốn bước đặt các cặp mẫu vào một chuỗi kiểm tra: người nào, lời nào, đáp kiểu nào, khớp chưa. Trong tiếng Anh giao tiếp, thường có nhiều lời đáp dùng được; vì vậy bài tập một đáp án chỉ chọn câu phù hợp hơn cả , và chuyên đề này gọi thẳng ba mức: phù hợp , dùng được nhưng kém hơn , lệch .
Khung Người – Lời – Đáp – Khớp
BƯỚC 1 · NGƯỜI Ai nói, nói với ai, quan hệ gì: bạn thân, thầy cô, người ngoài hay cấp trên? Mức trang trọng nào là vừa?
BƯỚC 2 · LỜI Câu trước đang làm hành động gì: nhờ, xin phép, mời, khen, cảm ơn, xin lỗi, phàn nàn, hỏi ý kiến?
BƯỚC 3 · ĐÁP Hành động ấy mong đợi kiểu đáp nào: nhận hay từ chối, cảm ơn, trấn an, chọn một, hay đồng tình một phần?
BƯỚC 4 · KHỚP Phương án đã chọn cùng hướng từ đầu đến cuối chưa, có nối đúng chi tiết của câu trước và của tình huống chưa?
Bốn câu hỏi quen thuộc khi đọc một chỗ trống hội thoại là: người nói là ai, quan hệ với người nghe ra sao, câu trước thực hiện chức năng gì, và lời đáp mong đợi thuộc loại nào . Khung này gom chúng thành bốn bước: hai câu hỏi đầu (người nói và quan hệ) thuộc bước Người, câu thứ ba là bước Lời, câu thứ tư là bước Đáp, và bước Khớp đưa từng phương án đi qua cả ba kết luận trước đó.
Bảng chức năng: lời mở, lời đáp phù hợp, lời đáp lệch
Bảng dưới đây là cách phân loại của LUKATO cho mười ba chức năng thường gặp. Mỗi hàng có một lời mở, một lời đáp phù hợp, và một lời đáp lệch kèm nhãn cho biết nó lệch ở bước nào. Lời đáp phù hợp chỉ là một trong nhiều khả năng; hai cột này giúp em nhìn ra hướng chứ không phải học thuộc từng câu.
Chức năng
Lời mở
Lời đáp phù hợp
Lời đáp lệch
Nhờ
Could you pass me the stapler?
Sure, here you are.
ĐÁP Yes, I could. Trả lời Yes như câu hỏi khả năng, không làm việc được nhờ
Đề nghị giúp
Shall I carry that for you?
That would be great, thanks.
LỜI Sorry, I can’t. Đáp như bị nhờ, trong khi mình được giúp
Xin phép
May I use your pen?
Certainly. Here it is.
ĐÁP Yes, I may. Tự cấp phép cho mình, không cho người kia
Mời
Would you like to see a film with me?
I’d love to. When does it start?
NGƯỜI No. Quá cộc với bạn bè đang có thiện ý
Khen
That’s a nice bike!
Thanks! I got it last month.
ĐÁP It’s old and ugly. Phủ nhận, nghe như bác bỏ ý người khen
Cảm ơn
Thanks for lending me your notes.
Glad they helped.
LỜI Sorry about that. Xin lỗi cho việc không ai nhắc đến
Xin lỗi
I’m sorry I missed your call.
That’s okay. Don’t worry.
LỜI Congratulations! Lời chúc, một hành động khác với đáp lời xin lỗi
Chúc
Good luck with your interview!
Thanks! I’ll need it.
ĐÁP I don’t need luck. Cùng chủ đề nhưng gạt lời chúc
Phàn nàn
The printer is jammed again!
Oh no, let me take a look.
LỜI That’s what you get. Trách, đổ lỗi: một hành động khác với ghi nhận lời phàn nàn
An ủi (tin buồn)
I didn’t make the team.
I’m sorry to hear that.
LỜI Good for you! Lời chia vui, một hành động khác với an ủi tin buồn
Xin lời khuyên
I can’t sleep these days. What should I do?
Maybe you should cut down on coffee.
ĐÁP I can’t sleep either. Bám đúng chuyện mất ngủ nhưng chỉ kể, không nêu việc nên làm
Hỏi ý kiến
Would you rather watch a comedy or a drama?
I’d rather watch a comedy.
ĐÁP Yes, I would. Câu có or đòi chọn một, không đáp Yes/No
Đồng tình một phần
We should go to the zoo, and it should be free.
I see your point about the zoo, but free tickets may be hard to find.
KHỚP That’s nonsense. Phản đối cả hai ý trong khi mình chỉ bất đồng một ý, nên trái điều đã cho
Bốn bước, mỗi bước một mục
Bước
Việc phải làm
Từ khóa tiêu biểu
Mục
Người
xác định quan hệ, rồi chọn mức trang trọng vừa phải
bạn thân, thầy cô, người ngoài, cấp trên; Could, Would, please
Lời
gọi tên hành động của câu trước và hỏi ai làm việc, ai được lợi
Can I, Could you, Would you like, How about, Do you mind if
Đáp
đáp nhờ, xin phép, mời: nhận hay từ chối, và cách từ chối mềm
Sure, I’m afraid, Maybe another time
Đáp
đáp cảm ơn, khen, xin lỗi, chúc: nhận và trấn an theo độ nặng
You’re welcome, Thank you, That’s okay
Đáp
đáp khuyên, phàn nàn, an ủi: ghi nhận cảm xúc trước
I’m sorry to hear that, You should
Đáp
đáp hỏi ý kiến, đồng tình một phần: chọn một, hoặc ghi nhận rồi nêu phần chưa
I’d rather, I see your point, but
Khớp
kiểm hướng, mạch và ngữ cảnh; xếp hội thoại theo cặp lời và đáp
Yes, That, So ở đầu câu; Thanks sau lời mời
Bốn lí do khiến phương án lệch hấp dẫn
NGƯỜI
Lệch mức độ hoặc quan hệ
Câu đúng việc, đúng hướng, đúng kiểu đáp, chỉ mức độ, giọng hoặc độ tế nhị không hợp người nghe hay độ nặng của việc: quá cộc ( No. cho lời mời của bạn), quá nghi thức (câu mười chữ cho việc mượn bút) hoặc quá nặng lời cho lỗi nhẹ. Mục 2, 4 và 5 xử lí.
LỜI
Đáp sai hành động
Câu tự làm một hành động có tên khác với việc đề cần (từ chối hay nhận lời nhầm chỗ, mời, khuyên, an ủi, đề nghị giúp, cảm ơn lại, xin lỗi, chúc, giục, trách hay đổ lỗi): You’re welcome cho lời khen, Congratulations! cho lời xin lỗi, That’s what you get. cho lời phàn nàn. Mục 3, 5 và 6 xử lí.
ĐÁP
Đúng hướng nhưng sai kiểu đáp
Câu bám đúng chuyện đang nói và không ngược hướng, nhưng không làm việc được cần: dùng Yes cho câu mind hoặc câu có or , hạ thấp lời khen, hỏi lại, cho biết thêm hay nêu số liệu thay cho đồng tình hoặc nhận lời, né bằng Maybe , hoặc sai dạng như mustn’t . Mục 4, 5, 6 và 7 xử lí.
KHỚP
Lạc ngữ cảnh hoặc mạch
Hai nửa ngược hướng ( Sure rồi từ chối), câu trái điều đã cho (nhận lời khi cần từ chối, phủ nhận cảm nhận như You can’t be tired. ), câu nói chuyện khác hẳn hoặc tự thêm sự việc không có, và các thứ tự sai trong bài xếp hội thoại. Mục 4, 6, 7 và 8 xử lí.
Bốn câu hỏi để gán nhãn cho một phương án lệch
Một phương án lệch có thể sai theo nhiều cách, nên hỏi lần lượt bốn câu dưới đây và dừng ở câu đầu tiên trả lời “có”. Cách hỏi này dùng nguyên văn cho mục 8, mục 9, mục 10 và các phòng lab.
(1) LỜI. Câu có tự làm một hành động có tên khác với việc đề cần không: từ chối hay nhận lời nhầm chỗ, mời, khuyên, an ủi, đề nghị giúp, cảm ơn lại, xin lỗi, chúc, giục, trách hoặc đổ lỗi? Câu chỉ trách ( You should be more careful! , That’s what you get. ) tính ở đây. Câu đã chấp nhận lời xin lỗi rồi mới dặn thêm ( That’s okay, but please be on time next time. ) vẫn đúng việc, chỉ nặng giọng, nên xuống câu (4).
(2) KHỚP. Nếu không, câu có ngược hướng, hoặc trái một sự việc đề đã nêu (phủ nhận việc đã xảy ra hay cảm nhận đã cho, như I never lent you that book. , You can’t be tired. ), nói chuyện khác hẳn, tự thêm một sự việc về người khác hay ngoài đề (người kia nhìn mình, một bộ phim chưa ai nhắc), dùng thì hay nghĩa trái với việc đã xảy ra đến mức không còn nhận ra hành động nào (như thì giả định cho một việc đã xong), hoặc xếp sai thứ tự không? Vi phạm hướng hoặc sự việc là KHỚP; vi phạm riêng giọng hoặc mức mà đề yêu cầu (như “không quá chỉ trích”) thì không phải KHỚP mà xuống câu (4).
(3) ĐÁP. Nếu không, câu có bám đúng chuyện đang nói mà không làm việc được cần không: hỏi lại, cho biết thêm hay nêu số liệu, kể về mình, né ( Maybe. ), dùng Yes hoặc No sai chỗ, sai dạng mà vẫn nhận ra đúng hành động (như mustn’t thay cho can’t ), hay hạ thấp lời khen và lời chúc mà không phủ nhận sự việc ( It’s nothing special. đáp lời chúc mừng)? Cho biết thêm về chính chuyện đang nói là ĐÁP; thêm một sự việc không có trong đề là KHỚP.
(4) NGƯỜI. Còn lại: câu đúng việc, đúng hướng, đúng kiểu đáp, chỉ mức, giọng hoặc độ tế nhị của nội dung chưa vừa (quá cộc, quá nghi thức, quá nặng lời cho lỗi nhẹ, nhắc giá món quà).
Về mức điểm: câu NGƯỜI nhẹ (cộc, thiếu lời làm mềm, hơi thừa, chưa làm người nghe mất lòng) là dùng được nhưng kém hơn ; câu NGƯỜI nặng (làm người nghe mất lòng hoặc vượt mức đề yêu cầu, như nhắc giá món quà, chê thẳng ý tưởng) là lệch . Hai câu cùng kiểu thì cùng nhãn. Nhãn không phải để học thuộc, mà để biết phương án lệch đã đi lạc ở bước nào.
Ba mức: phù hợp, dùng được nhưng kém hơn, lệch
Trong giao tiếp thật, nhiều lời đáp cùng chấp nhận được, nên chuyên đề này không gọi các phương án còn lại là “sai” một cách máy móc. Phù hợp là câu nối đúng hành động, đúng người nghe, đúng hướng. Dùng được nhưng kém hơn là câu có thể nói trong một số tình huống nhưng ở đây hơi thiếu, hơi cộc hoặc hơi thừa (ví dụ Thanks. ngắn khi người kia đang áy náy). Lệch là câu sai hành động, sai hướng hoặc lạc mạch trong ngữ cảnh đã cho; có câu ngoài đời vẫn có người nói, nhưng ở ngữ cảnh này nó lệch. Ở các phần luyện tập có nhiều lời đáp cùng chấp nhận được, em sẽ gặp đủ ba mức. Ở mục 10, mỗi bài có một câu phù hợp nhất; ba phương án còn lại đều kém phù hợp hơn (phần lớn là lệch, có bài còn một câu dùng được nhưng kém hơn), và mỗi câu mang một nhãn cho biết nó lệch kiểu nào.
Quy ước dùng trong chuyên đề
Lời : câu nói đứng trước · đáp : câu cần chọn hoặc cần viết · họ : nhóm chức năng gần nhau Chữ đậm trong ví dụ là phần đang bàn (từ mở đầu, chữ đảo nghĩa hay cụm lịch sự) Cụm gạch ngang đỏ nghiêng là câu lệch, thường chỉ gặp ở người học, không phải câu mẫu Các thang mức trang trọng và các “họ” chức năng là mô hình minh họa của LUKATO , không phải phân loại cố định Mục có ghi “kiến thức bổ sung” là phần mở rộng ngoài các mẫu câu cơ bản của chương trình Chỗ nào ghi “thường” là xu hướng chứ không phải luật
Đoán trước khi đọc tiếp
Trong giờ ra chơi, Nam nói với bạn cùng bàn: “Could you save me a seat in the canteen?” Bạn cùng bàn muốn giúp. Lời đáp nào phù hợp hơn cả, và vì sao?
Thử tay: một bạn nói “Cứ chọn câu dài và lịch sự nhất là an toàn, vì lịch sự thì không sai.” Em trả lời bạn thế nào?