Hoạt động đối ngoại của Việt Nam: bảng năm hàng, năm ô về mục tiêu, chủ thể, hình thức, thành quả và ràng buộc
Lịch sử 12: đọc hoạt động đối ngoại của Việt Nam từ đầu thế kỉ XX đến nay trong một bảng năm thời kì và năm câu hỏi, đi qua ba mặt trận quân sự, chính trị…
LUKATO AI · LỊCH SỬ 12 · HOẠT ĐỘNG ĐỐI NGOẠI
NĂM THỜI KÌ · NĂM Ô · MẶT TRẬN THỨ BA
Hoạt động đối ngoại của Việt Nam trong một bảng năm hàng, năm ô :
năm thời kì , năm câu hỏi ,
và ngoại giao thành mặt trận thứ ba
Đề Lịch sử về hoạt động đối ngoại hỏi bằng nhiều kiểu: «Phan Bội Châu hoạt động ở đâu», «năm 1950 có sự kiện nào», «hoạt động nào không có trong thời kì 1954 – 1975», «nhận xét nào đúng về đấu tranh ngoại giao». Học sinh thường nhớ từng mốc rời rồi lúng túng khi đề đổi cách hỏi. LUKATO gợi ý đọc nội dung sách giáo khoa theo một cấu trúc: năm thời kì nối nhau, và ở mỗi thời kì đặt cùng năm câu hỏi: để làm gì, ai làm, làm bằng cách nào, đạt được gì, điều kiện nào ràng buộc . Chuyên đề đặt chúng thành bảng 5 nhân 5, rồi theo dõi một sợi chỉ chạy qua bảng: quân sự, chính trị, ngoại giao , ba mặt trận của kháng chiến chống Mỹ. Em sẽ xếp mệnh đề vào ô, kéo năm trên trục thời gian, đoán năm của văn bản, bật tắt ba mặt trận và phân loại hình thức đối ngoại.
- ① HÀNG: đầu thế kỉ XX – 1945, 1945 – 1954, 1954 – 1975, 1975 – 1985, 1986 – nay
- ② Ô: mục tiêu, chủ thể, hình thức, thành quả, ràng buộc
- ③ CỘT: một ô đổi thế nào qua năm hàng (cá nhân, tổ chức rồi Nhà nước)
- ④ MẶT TRẬN THỨ BA: ngoại giao đi cùng quân sự và chính trị trong kháng chiến chống Mỹ
5 nhân 5
một bảng cho các câu về đối ngoại
7 phòng lab
xếp ô, trục năm, ba mặt trận, đối tác, hình thức
16 bẫy
mỗi bẫy nằm ở một ô của bảng
16 bài
13 chọn đáp án, 3 đúng sai
01
Bản đồ chuyên đề
Năm thời kì, năm câu hỏi: một bảng cho các câu về đối ngoại
Mở một đề Lịch sử và gạch các câu về hoạt động đối ngoại. Có câu hỏi «Đầu thế kỉ XX, Phan Bội Châu có hoạt động ngoại giao ở quốc gia nào», câu hỏi «hoạt động nào không có trong thời kì từ năm 1954 đến năm 1975», câu cho một đoạn tư liệu rồi bảo xét bốn mệnh đề đúng sai. Nhìn qua tưởng là những mẩu kiến thức rời, nhưng LUKATO gợi ý đọc chúng như một ô của một bảng . Bảng có năm hàng là năm thời kì theo cách sách giáo khoa chia nội dung, và năm cột là năm câu hỏi LUKATO đặt ra cho mỗi thời kì. Biết mệnh đề nằm ở ô nào thì dễ biết phải đối chiếu với đoạn nào của sách.
Bảng 5 nhân 5. Mỗi hàng là một thời kì, mỗi cột là một câu hỏi. Các cụm trong ô do LUKATO rút gọn từ nội dung sách giáo khoa; ô RÀNG BUỘC ở các hàng sau chủ yếu là bối cảnh, một phần học ở các bài khác. Phần đầy đủ được giảng ở mục 3 đến mục 7.
Năm ô, năm câu hỏi
Câu hỏi
Gồm những gì
Nhầm lẫn hay gặp
MỤC TIÊU
Để làm gì?
Điều thời kì ấy muốn đạt, thường đi sau các cụm «nhằm», «với mục đích», «để»
Lẫn mục tiêu với thành quả: điều muốn đạt khác điều đã đạt
CHỦ THỂ
Ai thực hiện?
Cá nhân, tổ chức hay Nhà nước; chính phủ nào ngồi vào bàn đàm phán
Gán Nhà nước cho thời kì khi đất nước chưa có độc lập
HÌNH THỨC
Làm bằng cách nào?
Việc làm, cách thức: đi ra nước ngoài, gửi công hàm, hòa hoãn, đàm phán, vận động, hội nhập
Lẫn hình thức (việc làm) với thành quả (kết quả của việc làm)
THÀNH QUẢ
Đạt được gì?
Điều gọi được tên: quan hệ ngoại giao đã lập, văn bản đã kí, tư cách thành viên
Nhầm năm, nhầm tên văn bản giữa các hàng
RÀNG BUỘC
Điều kiện bắt buộc phải tính?
Hoàn cảnh phải tính: Nhà nước mới ra đời, đang có chiến tranh, bị cấm vận, bị bao vây (một số hoàn cảnh được nêu ở các bài khác ngoài Bài 12 – 14)
Xem ràng buộc là thành quả, hoặc bỏ sót hoàn cảnh khi so hai hàng
Đọc theo hàng và đọc theo cột
Đọc theo hàng trả lời câu hỏi «thời kì này, đối ngoại như thế nào». Đọc theo cột trả lời câu hỏi «một ô thay đổi ra sao qua năm thời kì». Ví dụ cột CHỦ THỂ đi từ cá nhân và tổ chức cách mạng (Hàng 1) đến Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa (Hàng 2), có thêm Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam ở bàn đàm phán (Hàng 3), rồi Nhà nước Việt Nam (Hàng 4 và Hàng 5). Nhiều đề trắc nghiệm so sánh hai hàng hoặc hỏi «thời kì nào không có hoạt động này»; cách làm nhanh là gạch dòng của từng hàng ở đúng cột mà đề hỏi.
Đọc theo hàng
Một thời kì, năm câu hỏi
Hàng 3 (1954 – 1975): đòi thi hành Hiệp định Giơ-ne-vơ, góp phần đánh bại các chiến lược chiến tranh của Mỹ (mục tiêu); Nhà nước và Chính phủ Cách mạng lâm thời (chủ thể); “vừa đánh, vừa đàm” (hình thức); Hiệp định Pa-ri (thành quả); đang có chiến tranh (ràng buộc).
Đọc theo cột
Một câu hỏi, năm thời kì
Cột THÀNH QUẢ: xác lập quan hệ với Quốc tế Cộng sản (Hàng 1), Hiệp định Sơ bộ, Tạm ước, quan hệ ngoại giao năm 1950 và Hiệp định Giơ-ne-vơ (Hàng 2), Hiệp định Pa-ri (Hàng 3), Liên hợp quốc và SEV (Hàng 4), phá thế bao vây, cấm vận (Hàng 5).
Hình thức và thành quả là hai ô hay bị lẫn
«Gửi thư, công hàm đề nghị công nhận Nhà nước» là một việc làm : ô HÌNH THỨC. «Năm 1950 thiết lập quan hệ ngoại giao với Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, Liên Xô» là điều đạt được : ô THÀNH QUẢ. Quy ước dùng xuyên suốt: hành động (gửi công hàm, hòa hoãn, đề nghị thương lượng, đàm phán) thuộc ô HÌNH THỨC; văn bản hoàn chỉnh hoặc quan hệ đã thiết lập (Hiệp định Sơ bộ, Tạm ước, Hiệp định Pa-ri, quan hệ ngoại giao năm 1950) thuộc ô THÀNH QUẢ. Một mẹo: thử đặt câu «nhờ đó đã…» sau mệnh đề. Nếu câu nghe xuôi (nhờ đó đã tranh thủ sự ủng hộ), mệnh đề là hình thức; nếu mệnh đề là kết quả của câu trước, nó là thành quả. Mẹo này chỉ để định hướng, kết luận vẫn phải đối chiếu với sách.
Sợi chỉ chạy qua bảng: ngoại giao là mặt trận thứ ba
Trong kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, cuộc đấu tranh diễn ra trên ba mặt trận: quân sự, chính trị và ngoại giao . Chuyên đề dùng cách gọi «mặt trận thứ ba» để theo dõi một điều: ngoại giao đi từ chỗ là hoạt động của cá nhân, tổ chức cách mạng (Hàng 1) và của Nhà nước mới ra đời (Hàng 2), đến chỗ được nâng lên thành một mặt trận ở Hàng 3; sang Hàng 4, hoạt động đối ngoại tập trung thiết lập, mở rộng quan hệ và hợp tác với nhiều nước; sang Hàng 5, hoạt động đối ngoại phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế và nâng cao vị thế đất nước. Thời điểm chuyển, tác động qua lại với mặt trận quân sự và các sự kiện đi kèm sẽ được làm kĩ ở mục 5 và phòng lab 4.
Đoán trước khi đọc tiếp
Mệnh đề «Gửi thư, công hàm đề nghị Đại hội đồng Liên hợp quốc và các nước lớn công nhận Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa» thuộc ô nào của Hàng 2?
Phòng lab 1: bộ xếp mệnh đề vào bảng 5 nhân 5
Đoán trước: đọc mệnh đề, nói thành lời nó thuộc hàng nào và trả lời câu hỏi nào. Sau đó bấm một nút hàng và một nút ô . Phòng lab chỉ báo ô đúng sau khi em đã chọn cả hai, và giải thích bằng câu hỏi của ô. Mười hai mệnh đề trải đều năm hàng, trong đó có cả những mệnh đề dễ lẫn giữa hình thức và thành quả.
Phòng lab 1 · bộ xếp mệnh đề vào bảng 5 nhân 5 BẤM ĐỂ THỬ
↔ Hình rộng hơn màn hình: vuốt ngang để xem đầy đủ. Kết quả cũng được ghi ở các ô và dòng kết luận bên dưới.
Mệnh đề:
Hàng em đoán:
Ô em đoán:
Hàng đúng
Ô đúng
Em chọn
Khớp?
Cách dùng phòng lab
Với mỗi mệnh đề, em hãy gọi tên hàng bằng năm hoặc tên Nhà nước, rồi mới gọi tên ô bằng câu hỏi (để làm gì, ai làm, làm thế nào, đạt gì, ràng buộc gì). Nếu chọn sai ô nhưng đúng hàng, em đã nhớ kiến thức nhưng chưa phân loại được; nếu sai hàng, em cần quay lại trục thời gian ở mục 2. Bẫy 1 và bẫy 11 có thể luyện ở đây.
Thử tay: Hiệp định Sơ bộ đi qua năm ô
Ngày 6-3-1946, Việt Nam kí với Pháp Hiệp định Sơ bộ, đồng ý để quân đội Pháp thay quân đội Trung Hoa Dân quốc làm nhiệm vụ giải giáp quân đội Nhật Bản ở miền Bắc. Hãy đặt sự kiện này vào Hàng 2 rồi nói thành lời năm ô.
Gợi ý 1 · Ô MỤC TIÊU và CHỦ THỂ
Mục tiêu của Hàng 2: bảo vệ vững chắc chính quyền cách mạng, tranh thủ sự ủng hộ quốc tế, tránh đối đầu cùng một lúc với nhiều kẻ thù. Chủ thể: Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, do Chủ tịch Hồ Chí Minh đại diện kí.
Gợi ý 2 · Ô HÌNH THỨC và THÀNH QUẢ
Hình thức (hành động): hòa hoãn với quân Trung Hoa Dân quốc, rồi làm việc với đại diện Chính phủ Pháp. Thành quả (văn bản đã kí): Hiệp định Sơ bộ (6-3-1946), rồi sau đó là Tạm ước Việt – Pháp (14-9-1946) để kéo dài hòa bình.
Đáp án · Ô RÀNG BUỘC và chuỗi hoàn chỉnh
Ràng buộc: Nhà nước vừa mới ra đời, đối diện rất nhiều thách thức, khó khăn. Chuỗi: mục tiêu bảo vệ chính quyền, tránh đối đầu nhiều kẻ thù; chủ thể là Chính phủ; hình thức là hòa hoãn và làm việc với đại diện Pháp; thành quả là hai văn bản Hiệp định Sơ bộ và Tạm ước; ràng buộc là Nhà nước mới ra đời. Mục 4 sẽ đi chậm hơn từng ô này.
02
Hàng và ranh giới
Trục thời gian: bốn ranh giới chia năm hàng
Năm hàng của bảng không do LUKATO tự đặt. Chúng đi theo cách sách giáo khoa chia nội dung: Bài 12 là từ đầu thế kỉ XX đến Cách mạng tháng Tám năm 1945 ; Bài 13 có hai mục, 1945 – 1954 (kháng chiến chống Pháp) và 1954 – 1975 (kháng chiến chống Mỹ); Bài 14 cũng có hai mục, 1975 – 1985 và từ năm 1986 đến nay (thời kì Đổi mới). Giữa năm hàng có bốn ranh giới: 1945, 1954, 1975 và 1986. Thuộc lòng bốn ranh giới này giúp biết nhanh một sự kiện cần đối chiếu với hàng nào.
Trục từ 1900 đến 2025. Năm đoạn màu là năm hàng, mười hai vòng tròn là mười hai mốc hay dùng trong đề. Chú giải các mốc nằm dưới các thẻ hàng.
Bốn ranh giới và điều thay đổi
Ranh giới
Điều thay đổi theo sách giáo khoa
Ô đổi nhiều nhất
1945
Từ cá nhân và tổ chức cách mạng sang Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa: Nhà nước mới ra đời đã phải đối diện rất nhiều thách thức, khó khăn
CHỦ THỂ, RÀNG BUỘC
1954
Hiệp định Giơ-ne-vơ khép lại kháng chiến chống Pháp; hoạt động đối ngoại chuyển sang đấu tranh đòi thi hành Hiệp định và góp phần đánh bại các chiến lược chiến tranh của Mỹ ở miền Nam
MỤC TIÊU, CHỦ THỂ
1975
Từ chiến tranh sang thiết lập, mở rộng quan hệ và hợp tác với nhiều nước trên cơ sở tôn trọng độc lập, chủ quyền, bình đẳng; chịu cấm vận của Mỹ
MỤC TIÊU, RÀNG BUỘC
1986
Công cuộc Đổi mới: đối ngoại phục vụ phát triển kinh tế và nâng cao vị thế đất nước; hội nhập khu vực và thế giới
MỤC TIÊU, HÌNH THỨC
Ba năm bản lề và một năm gần ranh giới
Năm 1945, năm 1954 và năm 1975 mỗi năm nằm giữa hai hàng. Năm 1945: hoạt động trước Cách mạng tháng Tám thuộc Hàng 1, từ khi Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời thuộc Hàng 2 (ví dụ, tháng 4-1945 Việt Minh hợp tác với OSS là Hàng 1; công hàm gửi Liên hợp quốc của Nhà nước, sách không ghi năm, xếp ở Hàng 2). Năm 1954: Hội nghị Giơ-ne-vơ và Hiệp định kí ngày 21-7-1954 thuộc Hàng 2, còn việc đòi thi hành Hiệp định sau đó thuộc Hàng 3. Năm 1975: kháng chiến chống Mỹ kết thúc ở Hàng 3, giai đoạn 1975 – 1985 mở đầu Hàng 4. Năm 1985 còn thuộc Hàng 4; Hàng 5 bắt đầu từ năm 1986.
Vì sao nên học theo hàng, không theo năm rời
Một mốc như «năm 1950» mới có nghĩa khi biết nó đứng ở Hàng 2, sau thời kì hòa hoãn và tránh đối đầu, trước Hội nghị Giơ-ne-vơ. Khi đề cho một năm, bước đầu tiên là đặt năm ấy vào hàng; bước thứ hai là xem đề hỏi ô nào. Hai bước này loại được những phương án đúng sự kiện nhưng sai thời kì, loại nhiễu hay gặp của đề về đối ngoại.
Mười hai mốc cần thuộc
Mốc
Sự kiện
Hàng
1905
Phan Bội Châu sang Nhật Bản, đưa 200 thanh niên sang học
1920
Nguyễn Ái Quốc tham gia sáng lập Đảng Cộng sản Pháp
6-1923
Nguyễn Ái Quốc từ Pháp đến Liên Xô, dự hội nghị, đại hội của Quốc tế Cộng sản
1946
Hiệp định Sơ bộ (6-3), Tạm ước Việt – Pháp (14-9); tháng 12 toàn quốc kháng chiến
1950
Quan hệ ngoại giao với Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, Liên Xô, các nước xã hội chủ nghĩa khác
21-7-1954
Hiệp định Giơ-ne-vơ được kí kết
1-1967
Hội nghị Trung ương lần thứ 13 (kiến thức bổ sung): ba mặt trận
27-1-1973
Hiệp định Pa-ri được kí kết
1977
Việt Nam trở thành thành viên chính thức của Liên hợp quốc
1978
Việt Nam gia nhập Hội đồng tương trợ kinh tế (SEV)
1995
Bình thường hóa quan hệ với Mỹ; gia nhập ASEAN
2007
Việt Nam gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO)
Đoán trước khi đọc tiếp
Năm 1954 là năm bản lề của hai hàng. Cặp xếp hàng nào dưới đây đúng?
Phòng lab 2: trục thời gian và năm hàng
Đoán trước: trước khi kéo, em hãy nói thành lời năm 1950, năm 1977 và năm 1995 thuộc hàng nào. Sau đó chọn ô cần đọc ở hàng nút, rồi kéo thanh năm từ 1900 đến 2025: phòng lab hiện nội dung của ô ấy ở hàng chứa năm đang chọn. Ở các năm bản lề (1945, 1954, 1975), phòng lab hiện hai hàng cạnh nhau để em so.
Phòng lab 2 · trục thời gian và năm hàng BẤM ĐỂ THỬ
↔ Hình rộng hơn màn hình: vuốt ngang để xem đầy đủ. Kết quả cũng được ghi ở các ô và dòng kết luận bên dưới.
Ô cần đọc:
Năm = 1950
Hàng
Chủ thể
Mốc gần nhất
Ô đang đọc
Cách dùng phòng lab
Kéo thanh năm đến 1945, 1954, 1975 để thấy hai hàng cùng hiện, rồi kéo qua 1985 và 1986 để thấy ranh giới của Hàng 4 và Hàng 5. Vạch vàng trên trục đánh dấu mốc gần nhất không sau năm đang chọn. Bẫy 3, bẫy 6 và bẫy 14 gắn với các mốc năm, nên luyện ở đây.