HSG Địa lí quốc gia 2015: đọc đề bằng chuỗi nhân – quả — 7 phòng thí nghiệm và bộ tự chấm theo barem
Không giải đề từng câu: 7 phòng thí nghiệm tương tác (mảng kiến tạo và hơn 3.800 trận động đất độ lớn từ 6, dải hội tụ nhiệt đới và mùa, Biển Đông, đất phèn…
LUKATO AI Địa lí · HSG quốc gia 2015
0%
HSG ĐỊA LÍ 10 · 12 · QUỐC GIA 2015
Đọc đề HSG quốc gia 2015 bằng chuỗi nhân – quả
Mỗi câu “giải thích” trong đề là một chuỗi: nguyên nhân → cơ chế → hệ quả → dẫn chứng . Ở đây bạn tự tay chạy chuỗi ấy trên bản đồ, mô hình và số liệu thật, rồi chấm bài viết của mình theo từng ý như giám khảo.
Ý đúng = khẳng định + cơ chế + dẫn chứng thang chấm 2015 cho điểm riêng cho “dẫn chứng” và “diễn giải”
2000
Bộ khung
Một đề thi, bảy phòng thí nghiệm
Đề HSG quốc gia 2015 có 7 câu. Trang này chọn những chủ đề cần hiểu cơ chế (để viết bài giải thích) và không trùng với tài liệu đã có: mảng kiến tạo, dải hội tụ nhiệt đới, Biển Đông, đất đồng bằng sông Cửu Long, Bắc Trung Bộ, công nghiệp – nông nghiệp, bảng số liệu.
1 Nêu đúng hiện tượng
Đọc kĩ động từ lệnh: phân tích, giải thích, chứng minh, nhận xét . “Giải thích vì sao” cần nguyên nhân bản chất, không mô tả lại.
2 Dựng chuỗi cơ chế
Nối từng mắt xích: nhiệt lực → dải thấp áp dịch chuyển; vùng trũng + pyrit → phèn. Mỗi mắt xích là một ý có điểm.
3 Gắn dẫn chứng
Số liệu, địa danh, Atlat. Ở thang 2015, “dẫn chứng” và “diễn giải” được ghi riêng ngay trong barem.
Bảy phòng thí nghiệm
Phòng thí nghiệm
Làm trước, hiểu sau, viết cuối
Mỗi phòng có một mô hình hoặc bản đồ để thao tác. Cuối phòng có nút nhảy sang bộ chấm ý của đúng câu đề tương ứng.
Phòng 1 · Vì sao động đất, núi lửa nằm thành “vành đai”?
Mỗi chấm là một trận động đất có độ lớn từ 6 trở lên (2000–2025). Hãy bật ranh giới mảng và kéo vòng đệm quanh chúng: bao nhiêu phần trăm động đất rơi vào đó, và vòng đệm ấy chiếm bao nhiêu phần bề mặt Trái Đất?
Câu 1a · 1,5 điểm
Nhấn vào bản đồ để đo khoảng cách tới ranh giới mảng gần nhất và đếm động đất xung quanh.
Lớp bản đồ
Ranh giới mảng màu theo kiểu chuyển động
Động đất có độ lớn từ 6 kích thước theo độ lớn
Núi lửa Holocene tam giác nhỏ
Vòng đệm quanh ranh giới bề rộng theo thanh trượt
Bán kính vòng đệm 200 km
Động đất trong vòng đệm —
Diện tích vòng đệm —
Núi lửa trong vòng đệm —
Động đất “dày” hơn ngẫu nhiên — = % động đất chia % diện tích
Mặt cắt: các mảng làm gì?
Chứng cứ theo bán kính
Đường cong sát trục tung nghĩa là phần lớn sự kiện nằm trong dải hẹp. Ranh giới lấy từ mô hình PB2002 đã đơn giản hoá; vùng biến dạng rộng (như cao nguyên Tây Tạng) chưa được tính nên tỉ lệ thật còn cao hơn.
Đọc kết quả. Phân bố không ngẫu nhiên. Bây giờ cần giải thích vì sao : các mảng di chuyển và va chạm hoặc tách nhau ở rìa.
Phòng 2 · Dải áp thấp xích đạo “đuổi theo” Mặt Trời
Kéo ngày trong năm. Mặt Trời biểu kiến đi giữa hai chí tuyến; dải hội tụ nhiệt đới bám theo nhưng chậm vài tuần, và trên lục địa nó dịch xa xích đạo hơn trên đại dương. Mô hình giản lược, dùng để hiểu cơ chế.
Câu 1b · 1,5 điểm
Ngày trong năm 21/03
Điều khiển
Độ trễ của dải so với Mặt Trời 35 ngày
Hiệu ứng lục địa tắt: coi mọi nơi là đại dương
Vĩ độ Mặt Trời thiên đỉnh —
Dải thấp áp trên lục địa —
Dải thấp áp trên đại dương —
Mùa nóng —
Góc cao Mặt Trời lúc trưa tại vĩ độ đã chọn — h = 90° − |φ − δ|
Mưa ở một vĩ độ: dải thấp áp đi qua mấy lần?
Vĩ độ φ 0°
Địa điểm trong lục địa bỏ chọn: ở ngoài đại dương
Mùa của hai bán cầu
Theo thang chấm. 21/3 → 23/9: Mặt Trời biểu kiến ở bán cầu Bắc, bán cầu Bắc nóng, bán cầu Nam lạnh. 23/9 → 21/3: ngược lại. Đường đứt nét là hai ngày phân.
Phòng 3 · Biển Đông làm gì cho khí hậu và tài nguyên nước ta?
Bật từng lớp trên bản đồ. Gió mùa đi qua biển được “tăng ẩm”: quan sát hạt khí đổi màu khi qua vùng nước. Vị trí các bể dầu khí và ngư trường là gần đúng, minh hoạ.
Câu 3a · 1,5 điểm
Nhấn vào dấu trên bản đồ để xem chi tiết.
Gió mùa
Chọn một lớp
Bật “Gió mùa” để xem khối khí đi qua biển.
Nối nguyên nhân với hệ quả
Gợi ý viết. Chia hai nửa: khí hậu (ẩm, mưa, điều hoà) rồi tài nguyên (khoáng sản, sinh vật, du lịch – giao thông).
Phòng 4 · Vì sao đất phèn và đất mặn chiếm nhiều nhất ở đồng bằng sông Cửu Long?
Bên trái là sông, bên phải là biển. Hạ mực nước ngầm để pyrit gặp oxi, giảm lưu lượng sông để nước mặn lấn sâu, rồi chọn một thửa ruộng và xem cây lúa chịu đựng ra sao. Mô hình minh hoạ, không phải dự báo.
Câu 3b · 1,5 điểm
Điều khiển
Lưu lượng sông 13 nghìn m³/s
Thuỷ triều trung bình
Mức bão hoà nước của lớp đất 100 %
Hàm lượng pyrit 1,5 %
Vị trí thửa ruộng, cách biển 40 km
Nước mặn lấn tới (4‰) —
Độ mặn tại ruộng —
pH đất —
Loại đất tương ứng —
Cơ cấu đất ĐBSCL (số liệu công bố)
Nguồn: Nông nghiệp và Môi trường, 12/11/2020. Ba nhóm cộng lại 90 %, phần còn lại (10 %) là suy ra bằng phép trừ.
Hai chuỗi giải thích
Phòng 5 · Bắc Trung Bộ: đọc lát cắt tây – đông
Từ dãy Trường Sơn Bắc ra biển là năm dải tự nhiên nối nhau. Nhấn từng dải để xem thế mạnh và hạn chế, rồi bật các lựa chọn phát triển để xem chúng tác động thế nào tới sự bền vững.
Câu 7a · 2,0 điểm
Dải tự nhiên đang chọn
Các lựa chọn phát triển
Bảng tác động tới bền vững
Phòng 6 · Vì sao công nghiệp co cụm, nông nghiệp trải rộng?
240 cơ sở lần lượt chọn một ô trên lãnh thổ. Công nghiệp được hưởng lợi khi ở gần nhau (liên kết các giai đoạn), nông nghiệp thì mỗi ô đất chỉ chứa được ít cơ sở. Chỉ số: phần trăm sản xuất nằm trong 10 % ô đông nhất.
Câu 2b · 1,0 điểm
Công nghiệp
Nông nghiệp
Điều kiện
Mức liên kết giữa các cơ sở công nghiệp 1,6
Vai trò của hạ tầng, lao động, vốn 1,4
Sức chứa của mỗi ô đất nông nghiệp 2
Công nghiệp: 10 % ô đông nhất —
Nông nghiệp: 10 % ô đông nhất —
Công nghiệp tập trung hơn nông nghiệp — tỉ số hai chỉ số trên
Phòng 7 · Bảng giá trị sản xuất nông nghiệp 2000–2010
Tự tính tỉ trọng của từng ngành rồi so với kết quả của máy. Sau đó đọc biểu đồ và dựng câu nhận xét: chọn những ý đúng, bỏ những bẫy.
Câu 6b · 1,5 điểm
Bảng nguyên văn trong đề (tỉ đồng, giá thực tế)
Tự tính cơ cấu (%)
Sai số cho phép 0,2 điểm phần trăm. Công thức: thành phần chia tổng số nhân 100.
Biểu đồ
Dựng câu nhận xét: chọn các ý bạn sẽ viết
Chưa chọn ý nào.
Đúng / Sai
28 mệnh đề, mỗi mệnh đề một “bẫy”
Bảy bộ, mỗi bộ bốn mệnh đề cho một phòng thí nghiệm. Sai thì có câu sửa lại cho đúng.
Bắt lỗi
Bài viết này sai ở đâu?
Tám đoạn trả lời có lỗi tư duy quen thuộc. Chọn lỗi lớn nhất, rồi đọc chuỗi nhân – quả đúng.
Tự chấm bài
Viết thật, chấm từng ý như giám khảo
Chọn câu, gõ bài viết của bạn. Bộ chấm kiểm tra từng ý theo thang điểm. Đây là chấm gợi ý bằng từ khoá , có thể bỏ sót cách diễn đạt khác; hãy dùng để soát thiếu ý, không thay giáo viên. Bài chỉ được xử lí trên máy của bạn.
Đề
Kết quả theo ý
Chưa chấm.
Bản đồ đề thi và nguồn
Phần nào của đề đã được phủ, phần nào chưa
Nguồn dữ liệu
Tóm tắt
Bảy thẻ ôn nhanh
Kết quả
Bạn đang ở đâu?
0%
Từng phòng
LUKATO AI · Trang học tương tác dựa trên đề thi chọn học sinh giỏi quốc gia THPT năm 2015, môn Địa lí. Mô hình trong trang là minh hoạ cơ chế. Thang chấm ghi rõ nguồn chính thức hoặc tham chiếu.