⛰️ "Một ngọn núi" & Tố Hữu "Bài thơ hay" · HSG TP Hà Nội, lớp 12 THPT 2020-2021
Đề HSG Thành phố Hà Nội, Ngữ Văn lớp 12 THPT, năm học 2020-2021: quan điểm "chinh phục một ngọn núi vẫn tốt hơn chinh phục hàng ngàn quả đồi thấp" (NLXH 8đ…
NGỮ VĂN 12 · HSG THÀNH PHỐ HÀ NỘI · NĂM HỌC 2020-2021 · NLXH + NLVH
⛰️ "Một ngọn núi" & Tố Hữu "Bài thơ hay" · HSG TP Hà Nội, lớp 12 THPT 2020-2021
Mục tiêu: làm chủ đề thi học sinh giỏi Thành phố Hà Nội, môn Ngữ văn lớp 12 THPT, năm học 2020-2021 — từ quan điểm "chinh phục một ngọn núi vẫn tốt hơn chinh phục hàng ngàn quả đồi thấp" (Câu 1, 8 điểm, nghị luận xã hội) đến quan niệm của Tố Hữu về "bài thơ hay" (Câu 2, 12 điểm, nghị luận văn học) — với dàn ý chi tiết, đoạn văn mẫu hoàn toàn mới và chiến lược đạt điểm tối đa cho cả hai câu.
Hồ sơ nguồn Đề thi chính thức, Kỳ thi chọn học sinh giỏi Thành phố lớp 12 THPT năm học 2020-2021, Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội, môn thi Ngữ văn, ngày thi 29/9/2020, thời gian làm bài 180 phút (đề thi có 01 trang, không kèm hướng dẫn chấm trong ảnh gốc được cung cấp). Câu 1 trích quan điểm: "Chinh phục một ngọn núi vẫn tốt hơn chinh phục hàng ngàn quả đồi thấp" (theo tudiendanhngon.vn — qua tra cứu, đây là một câu nói lưu truyền phổ biến trên internet, KHÔNG xác định được tác giả gốc rõ ràng dù bằng tiếng Việt hay tiếng Anh; LUKATO công khai điều này thay vì gán ghép một tác giả không chắc chắn). Câu 2 trích ý kiến của nhà thơ Tố Hữu (tên khai sinh Nguyễn Kim Thành, 1920-2002): "Bài thơ hay làm cho người ta không còn thấy câu thơ. Chỉ còn cảm thấy tình người. Quên rằng đó là tiếng nói của ai, người ta thấy nó như tiếng ca từ trong lòng mình, như là của mình" (theo Lý luận văn học , tập I, NXB Đại học Sư phạm, 2011). Toàn bộ dàn ý, phân tích và đoạn văn mẫu trong bài do LUKATO biên soạn mới, không sao chép từ bất kỳ đáp án nào (đề thi này không có đáp án kèm theo trong nguồn ảnh).
✓ Đề đối chiếu trực tiếp từ ảnh gốc
✓ 3 sơ đồ vector gốc — không chữ đặc
✓ Dàn ý & đoạn văn mẫu hoàn toàn mới
✓ Minh bạch: Câu 1 không xác định được tác giả gốc
01 Bối cảnh đề thi & hai ngữ liệu (quan điểm về núi/đồi và ý kiến Tố Hữu)
Đề thi học sinh giỏi Thành phố Hà Nội, môn Ngữ Văn lớp 12 THPT (năm học 2020-2021, thi ngày 29/9/2020, 180 phút) gồm hai câu theo cấu trúc NLXH + NLVH quen thuộc của các kỳ thi HSG: Câu 1 (8 điểm) xuất phát từ một quan điểm sống dạng ẩn dụ, Câu 2 (12 điểm) xuất phát từ một ý kiến lý luận văn học của nhà thơ Tố Hữu.
Ngữ liệu Câu 1 là quan điểm: "Chinh phục một ngọn núi vẫn tốt hơn chinh phục hàng ngàn quả đồi thấp." (theo tudiendanhngon.vn). Đây là một hình ảnh ẩn dụ đối lập giữa một mục tiêu lớn, khó, đòi hỏi dồn toàn lực và nhiều mục tiêu nhỏ, dễ, chỉ cần bỏ ra ít công sức — đặt ra câu hỏi về việc nên sống/phấn đấu theo hướng nào.
So sánh trực quan: một đích đến cao — sâu, so với nhiều đích đến thấp — rộng nhưng nông
Ngữ liệu Câu 2 là ý kiến của Tố Hữu (tên khai sinh Nguyễn Kim Thành, 1920-2002, được xem là lá cờ đầu của thơ ca cách mạng Việt Nam): "Bài thơ hay làm cho người ta không còn thấy câu thơ. Chỉ còn cảm thấy tình người. Quên rằng đó là tiếng nói của ai, người ta thấy nó như tiếng ca từ trong lòng mình, như là của mình." (theo Lý luận văn học , tập I, NXB Đại học Sư phạm, 2011).
Điểm chung của hai ngữ liệu: cả hai đều đề cao chiều sâu hơn chiều rộng, chất lượng hơn số lượng — quan điểm về núi/đồi nói về mục tiêu sống, ý kiến của Tố Hữu nói về việc thơ chỉ thực sự "hay" khi nó chạm tới tận cùng cảm xúc người đọc, chứ không dừng ở số lượng câu chữ khéo léo.
02 Giải mã Câu 1 (8 điểm, NLXH) — "chinh phục một ngọn núi" hơn "hàng ngàn quả đồi thấp"
Đề bài yêu cầu: "Trình bày suy nghĩ của anh/chị về quan điểm: 'Chinh phục một ngọn núi vẫn tốt hơn chinh phục hàng ngàn quả đồi thấp'." Đây là dạng đề bàn luận về một quan điểm sống , đòi hỏi giải thích hình ảnh ẩn dụ, bàn luận đúng/sai/có điều kiện, và rút ra bài học nhận thức — hành động.
Giải thích hình ảnh
"Một ngọn núi" tượng trưng cho một mục tiêu lớn, khó khăn, đòi hỏi ý chí, thời gian và sự kiên trì để chinh phục đến cùng . "Hàng ngàn quả đồi thấp" tượng trưng cho nhiều mục tiêu nhỏ, dễ dàng đạt được nhưng không đòi hỏi nỗ lực vượt bậc . Quan điểm khẳng định: dồn sức chinh phục một đích đến khó, đi tới tận cùng giới hạn bản thân, có giá trị hơn việc đạt được nhiều thành tựu nhỏ, dễ dàng, không thực sự thử thách con người.
Dàn ý mẫu
Mở bài: dẫn quan điểm về núi và đồi, nêu vấn đề: giữa việc theo đuổi một mục tiêu lớn và dàn trải cho nhiều mục tiêu nhỏ, đâu là lựa chọn đáng giá hơn.
- Giải thích: làm rõ hai hình ảnh "ngọn núi" (mục tiêu lớn, khó, đòi hỏi dồn toàn lực) và "đồi thấp" (mục tiêu nhỏ, dễ, không thử thách).
- Bàn luận — vì sao "một ngọn núi" đáng giá hơn: chinh phục mục tiêu lớn buộc con người phải rèn luyện ý chí, kỹ năng, bản lĩnh vượt khó — những phẩm chất chỉ hình thành khi đối mặt với thử thách thực sự; trong khi chinh phục nhiều mục tiêu dễ dàng chỉ tạo ra cảm giác thành công bề nổi, không tạo ra sự trưởng thành thực chất.
- Dẫn chứng gợi ý: những người đạt thành tựu lớn trong khoa học, nghệ thuật, thể thao thường là người theo đuổi bền bỉ MỘT mục tiêu lớn trong thời gian dài, thay vì chạy theo nhiều thành tích nhỏ lẻ.
- Phản biện — mở rộng: không phủ nhận hoàn toàn giá trị của những mục tiêu nhỏ — chúng có thể là bước đệm, là quá trình tích luỹ cần thiết trước khi đủ sức chinh phục mục tiêu lớn; vấn đề là không nên dừng lại mãi ở những mục tiêu dễ dàng, tự thoả mãn với thành tựu nhỏ mà đánh mất khát vọng vươn xa.
Kết bài: khẳng định lại: giá trị của một đời người không đo bằng số lượng thành tựu nhỏ, mà bằng độ sâu, độ khó của những đỉnh cao mà người đó dám theo đuổi và chinh phục.
Đoạn mở bài mẫu (LUKATO biên soạn mới)
Có một quan điểm được lưu truyền rộng rãi: "Chinh phục một ngọn núi vẫn tốt hơn chinh phục hàng ngàn quả đồi thấp." Trong một thế giới mà con người dễ bị cuốn vào việc tích luỹ thật nhiều thành tích nhỏ để cảm thấy "thành công", quan điểm này đặt ra một câu hỏi đáng suy ngẫm: phải chăng giá trị thật sự của một hành trình không nằm ở số lượng đích đến đã đi qua, mà nằm ở độ cao, độ khó của đỉnh núi mà ta dám dấn thân chinh phục?
03 Tố Hữu & quan niệm "bài thơ hay làm cho người ta không còn thấy câu thơ"
Tố Hữu (tên khai sinh Nguyễn Kim Thành, 1920-2002) được xem là lá cờ đầu của thơ ca cách mạng Việt Nam, gắn bó thơ ca với các chặng đường lịch sử của dân tộc qua các tập thơ như "Từ ấy", "Việt Bắc", "Gió lộng", "Ra trận"... Bên cạnh sáng tác, ông cũng để lại nhiều phát biểu, quan niệm về thơ có giá trị lý luận, trong đó có ý kiến được trích trong đề thi này.
Bốn chặng của một "bài thơ hay" theo cách hiểu từ ý kiến của Tố Hữu
Giải thích ý kiến
Câu nói của Tố Hữu mô tả một quá trình bốn bước mà một bài thơ hay tạo ra nơi người đọc: (1) không còn thấy câu thơ — người đọc không còn chú ý tới kỹ thuật, vần điệu, chữ nghĩa; (2) chỉ còn cảm thấy tình người — thứ đọng lại là cảm xúc, tình cảm con người ẩn sau câu chữ; (3) quên rằng đó là tiếng nói của ai — ranh giới giữa tác giả và người đọc bị xoá nhoà; (4) thấy nó như tiếng ca từ trong lòng mình, như là của mình — bài thơ trở thành tiếng lòng của chính người đọc, sự đồng cảm đạt tới mức tuyệt đối.
Lý giải vì sao ý kiến xác đáng
Một bài thơ chỉ dừng ở việc phô diễn kỹ thuật (vần chỉnh, hình ảnh cầu kỳ) khiến người đọc mãi chỉ nhìn thấy "câu thơ" — nhìn thấy sự khéo léo của người viết, nhưng không thực sự bị cuốn vào cảm xúc. Ngược lại, khi cảm xúc trong bài thơ đủ chân thật, đủ phổ quát, người đọc sẽ quên mất mình đang đọc "câu chữ của người khác" mà cảm nhận nó như chính tiếng lòng của bản thân — đây chính là đỉnh cao của sự đồng cảm nghệ thuật, là lúc thơ hoàn thành sứ mệnh kết nối những tâm hồn xa lạ.
04 Giải mã Câu 2 (12 điểm, NLVH) — bình luận ý kiến bằng trải nghiệm về thơ
Yêu cầu đề: "Bằng những trải nghiệm về thơ, anh/chị hãy bình luận ý kiến trên." Đây là dạng đề bình luận ý kiến lý luận văn học , không chỉ định sẵn một tác phẩm cụ thể để phân tích — thí sinh được quyền tự chọn dẫn chứng từ những bài thơ mình đã học, đã đọc để minh chứng cho lập luận. Đây vừa là thử thách (đòi hỏi vốn văn học rộng) vừa là cơ hội (thí sinh có thể chọn dẫn chứng mình nắm chắc nhất).
Sợi dây chủ đề chung giữa Câu 1 và Câu 2 — dùng để viết phần liên hệ mở rộng
Dàn ý chi tiết
Mở bài: dẫn ý kiến của Tố Hữu, nêu vấn đề bình luận: điều gì làm nên một "bài thơ hay" đúng nghĩa.
Thân bài:
- Giải thích ý kiến: làm rõ bốn bước như đã phân tích ở mục 03; xác định vấn đề nghị luận: giá trị đích thực của một bài thơ nằm ở khả năng gây đồng cảm tuyệt đối, chứ không ở kỹ thuật ngôn từ đơn thuần.
- Bình luận — vì sao ý kiến đúng đắn (lý luận): bản chất của thơ là loại hình nghệ thuật lấy cảm xúc làm cốt lõi (khác văn xuôi tự sự vốn thiên về kể chuyện, lập luận); một bài thơ "hay" theo tiêu chuẩn kỹ thuật thuần tuý (vần, luật, tu từ) mà thiếu cảm xúc chân thật sẽ chỉ là một cấu trúc ngôn ngữ khéo léo, không chạm được vào người đọc; ngược lại, một bài thơ giản dị về hình thức nhưng cảm xúc chân thật, phổ quát vẫn có sức sống lâu bền.
- Chứng minh bằng trải nghiệm cá nhân về thơ (thí sinh tự chọn dẫn chứng): gợi ý các hướng dẫn chứng — thơ về tình mẫu tử, tình yêu quê hương, tình yêu đôi lứa mà thí sinh từng đọc và cảm thấy "như là của mình"; phân tích cụ thể một hoặc hai bài thơ, chỉ ra khoảnh khắc người đọc quên mất kỹ thuật, chỉ còn cảm nhận được tình cảm.
- Bình luận — giới hạn/bổ sung góc nhìn: ý kiến không có nghĩa là phủ nhận vai trò của "câu thơ" (hình thức nghệ thuật) — hình thức vẫn là phương tiện cần thiết để chuyên chở cảm xúc; "không còn thấy câu thơ" là kết quả cuối cùng khi hình thức đã hoà tan hoàn hảo vào nội dung, chứ không phải lời kêu gọi xem nhẹ kỹ thuật ngay từ đầu.
Kết bài: khẳng định lại: một bài thơ hay đúng nghĩa là bài thơ khiến người đọc quên mất họ đang đọc thơ của người khác, mà cảm thấy đó là tiếng lòng của chính mình — đây là thước đo giá trị thơ ca vượt trên mọi kỹ thuật.
Đoạn văn mẫu — mở bài (LUKATO biên soạn mới)
Tố Hữu từng nói: "Bài thơ hay làm cho người ta không còn thấy câu thơ. Chỉ còn cảm thấy tình người. Quên rằng đó là tiếng nói của ai, người ta thấy nó như tiếng ca từ trong lòng mình, như là của mình." Có những bài thơ ta đọc và khen "hay" theo kiểu nhận xét về vần, về chữ; nhưng cũng có những bài thơ khiến ta đọc xong mà quên mất mình vừa đọc — chỉ còn lại một cảm giác quen thuộc, như thể ai đó vừa nói hộ ta điều ta chưa từng gọi tên được. Ý kiến của Tố Hữu chính là định nghĩa cho loại bài thơ thứ hai ấy.
Đoạn văn mẫu — bình luận và liên hệ trải nghiệm cá nhân (LUKATO biên soạn mới, mang tính gợi ý khung viết — thí sinh cần thay bằng bài thơ mình thực sự tâm đắc)
Trải nghiệm đọc thơ của mỗi người hẳn đều từng có một khoảnh khắc như vậy: một câu thơ về nỗi nhớ quê hương, về tình mẹ, về một cuộc chia ly, bỗng khiến ta khựng lại — không phải vì câu chữ đẹp, mà vì nó gọi đúng tên một cảm xúc ta từng mang mà chưa biết diễn đạt. Khi ấy, ta không còn nhớ đó là thơ của ai, sáng tác trong hoàn cảnh nào — ta chỉ biết nó đang nói hộ lòng mình. Đó chính là lúc "câu thơ" đã hoàn thành sứ mệnh cao nhất của nó: biến mất để nhường chỗ cho "tình người" ở lại.
05 Chiến lược đạt điểm tối đa & lỗi thường gặp cho cả hai câu
Hạng mục · Câu 1 (NLXH, 8đ) · Câu 2 (NLVH, 12đ)
Yêu cầu cốt lõi · Bàn luận đúng/sai/có điều kiện, không chỉ dừng ở giải thích hình ảnh núi/đồi · Bình luận ý kiến lý luận BẰNG dẫn chứng thơ tự chọn — không có sẵn một văn bản để bám
Dẫn chứng · Trải nghiệm cá nhân, tấm gương thực tế về theo đuổi mục tiêu lớn · Bắt buộc phải tự chọn và phân tích cụ thể ít nhất 1-2 bài thơ đã học/đã đọc
Phản biện · Không phủ nhận hoàn toàn giá trị mục tiêu nhỏ — chúng là bước đệm cần thiết · Không phủ nhận vai trò của hình thức/kỹ thuật thơ — chỉ nhấn mạnh nó phải phục vụ cảm xúc
Rủi ro riêng · Không xác định được tác giả câu nói gốc — cần trích dẫn thận trọng, không bịa nguồn · Không có văn bản thơ cho sẵn — thí sinh dễ chọn dẫn chứng hời hợt, phân tích chung chung
Bốn lỗi phổ biến nhất
- Chỉ giải thích hình ảnh núi/đồi mà không bàn luận sâu: nhiều bài viết dừng lại ở diễn giải nghĩa đen mà thiếu phần bàn luận đúng/sai, phản biện, mở rộng — vốn chiếm trọng số điểm lớn.
- Bịa hoặc đoán tác giả cho câu nói ở Câu 1: vì đề chỉ ghi nguồn là một trang web tổng hợp danh ngôn, thí sinh không nên tự ý gán ghép câu nói cho một danh nhân cụ thể nếu không chắc chắn — nên trích dẫn thận trọng theo đúng nguồn đề cho.