LỊCH SỬ · CHỦ ĐỀ 05 - Trật tự thế giới sau Chiến tranh lạnh và sự hội nhập quốc tế của Việt Nam
Từ sự sụp đổ trật tự hai cực Ianta, xu thế đa cực hóa và toàn cầu hóa đến hành trình hội nhập đa phương của Việt Nam qua ASEAN, APEC, WTO, Hội đồng Bảo an…
Chủ đề 05
1234
5678
910111213
LUKATO AI
Chuyên đề Lịch sử · Chủ đề 05 · Trật tự thế giới mới và hội nhập Việt Nam
01 /13
CHỦ ĐỀ 05
Trật tự thế giới sau Chiến tranh lạnh và sự hội nhập của Việt Nam
Từ sự sụp đổ trật tự hai cực Ianta (1991) đến hành trình hội nhập đa phương toàn diện của Việt Nam
Chuyên đề khép lại chuỗi bài Lịch sử với góc nhìn thế giới - khu vực - Việt Nam — từ sự tan rã của trật tự hai cực sau Chiến tranh lạnh, các xu thế lớn của quan hệ quốc tế đương đại (đa cực hóa, toàn cầu hóa), đến việc Việt Nam từng bước hội nhập sâu rộng qua ASEAN, APEC, WTO và vai trò tại Liên Hợp Quốc.
Nội dung bám sát cấu trúc trật tự thế giới mới — xu thế phát triển — niên biểu — hội nhập Việt Nam — luyện tập HSG .
ĐỐI TƯỢNG
Lớp 12 Đội tuyển HSG Lịch sử
THỜI LƯỢNG
50-60 phút tự học có hướng dẫn
SỐ TRANG
13 trang 7 mục + 5 câu hỏi HSG
HÔM NAY EM SẼ HỌC
Bảy mục kiến thức cốt lõi
và 5 câu hỏi luyện HSG
Trật tự hai cực Ianta sụp đổ 1989-1991
TR.02
Xu thế phát triển của thế giới mới Đa cực hóa, toàn cầu hóa
TR.03
Niên biểu sự kiện chính Bảng mốc thế giới và Việt Nam
TR.04
Sơ đồ thời gian trực quan 8 mốc then chốt
TR.05
Ba trụ cột hội nhập của Việt Nam ASEAN - APEC - WTO
TR.06
Nguyên tắc đối ngoại & vai trò tại LHQ "Bốn không", Ủy viên HĐBA
TR.07
Ý nghĩa, nhân vật, sử liệu & chiến thuật HSG Vị thế Việt Nam trong thế kỷ XXI
TR.08-10
5 câu hỏi HSG & tổng kết Có đáp án và thang điểm
TR.11-13
LUKATO AI · LUKATO Edutainment
study.thptai.kr
Daily Concept Paper Series · Toán · Vật Lí · Hóa · Sinh · Tiếng Anh · Lịch sử
TRUY CẬP NGAY
Học 10 phút mỗi ngày Luyện thi THPTQG · HSG · TSA
LUKATO AI · LUKATO Edutainment
DAILY CONCEPT PAPER · VIETNAMESE HIGH SCHOOL
study.thptai.kr
LUKATO AI
Chuyên đề Lịch sử · Chủ đề 05 · Trật tự thế giới mới và hội nhập Việt Nam
02 /13
01 MỤC
Trật tự hai cực Ianta sụp đổ (1989-1991)
Chấm dứt hơn bốn thập niên đối đầu Đông - Tây, mở ra một thời kỳ lịch sử mới.
Cuối thập niên 1980, hệ thống các nước xã hội chủ nghĩa ở Đông Âu lâm vào khủng hoảng toàn diện. Sự kiện Bức tường Berlin sụp đổ (9/11/1989) trở thành biểu tượng cho sự tan rã của trật tự hai cực tồn tại từ sau Chiến tranh thế giới thứ hai.
Ba dấu mốc cần nhớ theo trình tự
9/11/1989: Bức tường Berlin sụp đổ, biểu tượng của sự chia cắt Đông - Tây bị phá bỏ.
12/1989: Hội nghị thượng đỉnh Malta giữa lãnh đạo Mỹ và Liên Xô chính thức tuyên bố chấm dứt Chiến tranh lạnh.
12/1991: Liên Xô tan rã, chấm dứt hoàn toàn trật tự thế giới hai cực Ianta tồn tại gần nửa thế kỷ.
BẢN CHẤT SỰ THAY ĐỔI
Trật tự hai cực Ianta được thiết lập từ Hội nghị Ianta (2/1945), dựa trên sự phân chia phạm vi ảnh hưởng giữa hai siêu cường Mỹ và Liên Xô. Khi Liên Xô tan rã, thế giới chuyển từ cục diện lưỡng cực sang một giai đoạn quá độ hướng tới đa cực hóa .
⚠ PHÂN BIỆT
"Chấm dứt Chiến tranh lạnh" (Malta, 12/1989) và "Liên Xô tan rã" (12/1991) là hai sự kiện khác nhau , cách nhau 2 năm — không được gộp làm một khi trình bày.
LUKATO AI · LUKATO Edutainment
CHỦ ĐỀ 05 · MỤC 1 · SỤP ĐỔ TRẬT TỰ IANTA
study.thptai.kr
LUKATO AI
Chuyên đề Lịch sử · Chủ đề 05 · Trật tự thế giới mới và hội nhập Việt Nam
03 /13
02 MỤC
Các xu thế phát triển của thế giới sau Chiến tranh lạnh
Bốn xu thế lớn thường xuất hiện trong đề thi HSG.
Xu thế · Biểu hiện chủ yếu
Đa cực hóa · Quyền lực thế giới không còn tập trung vào hai siêu cường như thời Chiến tranh lạnh mà phân tán giữa nhiều trung tâm quyền lực (Mỹ, Trung Quốc, Liên minh châu Âu, Nga, Nhật Bản, các nền kinh tế mới nổi...).
Toàn cầu hóa · Gia tăng mạnh mẽ các luồng thương mại, đầu tư, công nghệ, thông tin xuyên biên giới; vai trò ngày càng lớn của các tổ chức, thể chế đa phương (WTO, IMF, World Bank, các hiệp định thương mại tự do).
Hòa bình, hợp tác, phát triển · Trở thành xu thế chủ đạo trong quan hệ giữa các quốc gia, thay thế đối đầu ý thức hệ; các nước ưu tiên phát triển kinh tế, cải thiện đời sống nhân dân.
Xung đột cục bộ vẫn tồn tại · Bên cạnh xu thế hòa bình - hợp tác, thế giới sau Chiến tranh lạnh vẫn chứng kiến nhiều xung đột khu vực, sắc tộc, tôn giáo, tranh chấp lãnh thổ ở nhiều nơi.
LIÊN HỆ VIỆT NAM
Nắm bắt đúng các xu thế trên, từ Đại hội Đảng lần thứ VI (1986) và các kỳ Đại hội sau đó, Việt Nam kiên trì đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ quốc tế , chủ động và tích cực hội nhập, tranh thủ tối đa các cơ hội mà xu thế toàn cầu hóa mang lại.
LUKATO AI · LUKATO Edutainment
CHỦ ĐỀ 05 · MỤC 2 · XU THẾ PHÁT TRIỂN THẾ GIỚI
study.thptai.kr
LUKATO AI
Chuyên đề Lịch sử · Chủ đề 05 · Trật tự thế giới mới và hội nhập Việt Nam
04 /13
03 MỤC
Niên biểu sự kiện chính
Kết hợp mốc thế giới và mốc hội nhập của Việt Nam.
Thời gian · Sự kiện · Ý nghĩa / Ghi chú
9/11/1989 · Bức tường Berlin sụp đổ · Biểu tượng chấm dứt chia cắt Đông - Tây
12/1989 · Hội nghị thượng đỉnh Malta · Mỹ - Liên Xô tuyên bố chấm dứt Chiến tranh lạnh
12/1991 · Liên Xô tan rã · Chấm dứt trật tự hai cực Ianta
1996 · Việt Nam là thành viên sáng lập ASEM · Diễn đàn hợp tác Á - Âu
1998 · Việt Nam gia nhập APEC · Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á - Thái Bình Dương
11/1/2007 · Việt Nam gia nhập WTO · Hội nhập đầy đủ vào thể chế thương mại toàn cầu
2008-2009 · Việt Nam là Ủy viên không thường trực HĐBA LHQ · Lần đầu tiên đảm nhiệm vai trò này
31/12/2015 · Cộng đồng ASEAN chính thức hình thành · Nâng hợp tác khu vực lên tầm cao mới
11/2017 · Việt Nam đăng cai Tuần lễ Cấp cao APEC lần 2 (Đà Nẵng) · Khẳng định vai trò chủ động trong khu vực
2/2019 · Hội nghị thượng đỉnh Mỹ - Triều Tiên lần 2 tổ chức tại Hà Nội · Việt Nam khẳng định vai trò trung gian, địa điểm đối thoại quốc tế
2020-2021 · Việt Nam là Chủ tịch ASEAN (2020) và Ủy viên không thường trực HĐBA LHQ (2020-2021) · Đảm nhiệm "vai trò kép" trong bối cảnh đại dịch COVID-19
LUKATO AI · LUKATO Edutainment
CHỦ ĐỀ 05 · MỤC 3 · NIÊN BIỂU SỰ KIỆN
study.thptai.kr
LUKATO AI
Chuyên đề Lịch sử · Chủ đề 05 · Trật tự thế giới mới và hội nhập Việt Nam
05 /13
04 MỤC
Sơ đồ thời gian trực quan
Tám mốc then chốt từ 1989 đến nay.
TỪ SỤP ĐỔ TRẬT TỰ IANTA ĐẾN HỘI NHẬP TOÀN DIỆN
Sơ đồ thể hiện song song tiến trình chuyển đổi trật tự thế giới và hội nhập của Việt Nam
LUKATO AI · LUKATO Edutainment
CHỦ ĐỀ 05 · MỤC 4 · SƠ ĐỒ THỜI GIAN
study.thptai.kr
LUKATO AI
Chuyên đề Lịch sử · Chủ đề 05 · Trật tự thế giới mới và hội nhập Việt Nam
06 /13
05 MỤC
Ba trụ cột hội nhập đa phương của Việt Nam
Từ khu vực đến toàn cầu — mỗi tổ chức có một vai trò riêng biệt.
ASEAN Hợp tác khu vực
Gia nhập 28/7/1995. Là nền tảng hội nhập khu vực đầu tiên, tạo môi trường hòa bình - ổn định cho phát triển, tiến tới Cộng đồng ASEAN (2015) trên ba trụ cột chính trị-an ninh, kinh tế, văn hóa-xã hội.
Vai trò của Việt Nam: hai lần làm Chủ tịch ASEAN (2010, 2020)
APEC Hợp tác liên khu vực
Gia nhập 1998. Là diễn đàn hợp tác kinh tế liên khu vực châu Á - Thái Bình Dương, tập hợp các nền kinh tế lớn nhất thế giới, thúc đẩy tự do hóa thương mại - đầu tư.
Vai trò của Việt Nam: hai lần đăng cai Tuần lễ Cấp cao APEC (2006, 2017)
WTO Hội nhập toàn cầu
Gia nhập 11/1/2007, thành viên thứ 150. Là thể chế thương mại đa phương toàn cầu quan trọng nhất, đặt ra khuôn khổ pháp lý chung cho thương mại quốc tế.
Vai trò của Việt Nam: động lực thúc đẩy cải cách thể chế kinh tế trong nước
LUKATO AI · LUKATO Edutainment
CHỦ ĐỀ 05 · MỤC 5 · BA TRỤ CỘT HỘI NHẬP
study.thptai.kr
LUKATO AI
Chuyên đề Lịch sử · Chủ đề 05 · Trật tự thế giới mới và hội nhập Việt Nam
07 /13
06 MỤC
Nguyên tắc đối ngoại và vai trò tại Liên Hợp Quốc
Hội nhập nhưng vẫn giữ vững độc lập, tự chủ.
HỒ SƠ CHÍNH SÁCH · ĐƯỜNG LỐI ĐỐI NGOẠI ĐỘC LẬP - TỰ CHỦ TỪ 1986 ĐẾN NAY
Trong quá trình hội nhập sâu rộng, Việt Nam kiên trì nguyên tắc đối ngoại độc lập, tự chủ, hòa bình, hợp tác và phát triển, được thể hiện tập trung qua chính sách quốc phòng "bốn không".
KHÔNG THỨ NHẤT Không tham gia liên minh quân sự.
KHÔNG THỨ HAI Không liên kết với nước này để chống nước kia.
KHÔNG THỨ BA Không cho nước ngoài đặt căn cứ quân sự hoặc sử dụng lãnh thổ để chống lại nước khác.
KHÔNG THỨ TƯ Không sử dụng vũ lực hoặc đe dọa sử dụng vũ lực trong quan hệ quốc tế.
Song song với chính sách đó, Việt Nam tích cực tham gia gìn giữ hòa bình Liên Hợp Quốc và hai lần đảm nhiệm vai trò Ủy viên không thường trực Hội đồng Bảo an (2008-2009, 2020-2021)
LUKATO AI · LUKATO Edutainment
CHỦ ĐỀ 05 · MỤC 6 · NGUYÊN TẮC ĐỐI NGOẠI
study.thptai.kr
LUKATO AI
Chuyên đề Lịch sử · Chủ đề 05 · Trật tự thế giới mới và hội nhập Việt Nam
08 /13
07 MỤC 1/3
Ý nghĩa của quá trình hội nhập quốc tế
Luận điểm bắt buộc khi tổng kết vị thế Việt Nam trong trật tự thế giới mới.
VỊ THẾ MỚI Từ một nước từng bị bao vây, cấm vận, Việt Nam đã thiết lập quan hệ ngoại giao với hầu hết các quốc gia trên thế giới và xây dựng mạng lưới đối tác chiến lược, đối tác toàn diện với nhiều cường quốc và các nước láng giềng. Theo đánh giá chung của giới nghiên cứu quan hệ quốc tế
Ý NGHĨA TOÀN DIỆN
Hội nhập quốc tế giúp Việt Nam tranh thủ vốn, công nghệ, thị trường để phát triển kinh tế; đồng thời nâng cao vị thế, tiếng nói trong các vấn đề khu vực và toàn cầu, góp phần bảo vệ độc lập, chủ quyền bằng biện pháp hòa bình, trên cơ sở luật pháp quốc tế.
Việc tổ chức thành công nhiều sự kiện quốc tế lớn (APEC 2006, 2017; Thượng đỉnh Mỹ - Triều 2019) cho thấy uy tín ngoại giao ngày càng được khẳng định.
LUKATO AI · LUKATO Edutainment
CHỦ ĐỀ 05 · MỤC 7 · Ý NGHĨA HỘI NHẬP
study.thptai.kr
LUKATO AI
Chuyên đề Lịch sử · Chủ đề 05 · Trật tự thế giới mới và hội nhập Việt Nam
09 /13
07 MỤC 2/3
Sự kiện và sử liệu tiêu biểu
Hai sự kiện quốc tế lớn tổ chức tại Việt Nam — minh chứng sống động cho vị thế đối ngoại.
APEC 2006 & 2017 Hà Nội và Đà Nẵng
Việt Nam hai lần đăng cai Tuần lễ Cấp cao APEC, đón nguyên thủ và lãnh đạo của 21 nền kinh tế thành viên, trong đó có các cường quốc kinh tế hàng đầu thế giới.
Ý nghĩa: Khẳng định năng lực tổ chức sự kiện đa phương tầm cỡ toàn cầu
THƯỢNG ĐỈNH MỸ - TRIỀU Hà Nội, 2/2019
Hà Nội được chọn làm nơi tổ chức cuộc gặp thượng đỉnh lần thứ hai giữa Tổng thống Hoa Kỳ và Chủ tịch Triều Tiên — sự kiện ngoại giao quốc tế được truyền thông toàn cầu quan tâm đặc biệt.
Ý nghĩa: Việt Nam được nhìn nhận như một điểm đến đối thoại hòa bình, trung lập, an toàn
SỬ LIỆU THAM KHẢO · GHI CHÚ HỌC THUẬT
Khi phân tích vị thế đối ngoại của một quốc gia, các nhà nghiên cứu quan hệ quốc tế thường dùng ba tiêu chí: số lượng và cấp độ quan hệ đối tác chiến lược, mức độ tham gia các thể chế đa phương, và năng lực đăng cai sự kiện quốc tế lớn . Khi làm bài phân tích vị thế Việt Nam, nên vận dụng đủ cả ba tiêu chí này để lập luận có chiều sâu thay vì chỉ liệt kê sự kiện.
LUKATO AI · LUKATO Edutainment
CHỦ ĐỀ 05 · MỤC 7 · SỰ KIỆN VÀ SỬ LIỆU
study.thptai.kr
LUKATO AI
Chuyên đề Lịch sử · Chủ đề 05 · Trật tự thế giới mới và hội nhập Việt Nam
10 /13
07 MỤC 3/3
Chiến thuật làm bài HSG & lỗi thường gặp
Đọc kỹ trước khi làm 5 câu luyện tập ở các trang sau.
CHIẾN THUẬT 3 BƯỚC
HSG
Bước 1 — Tách rõ hai bình diện: "trật tự/xu thế thế giới" (kiến thức lịch sử thế giới) và "hội nhập Việt Nam" (kiến thức lịch sử Việt Nam) — nhiều đề hỏi kết hợp cả hai.
Bước 2 — Khi nói hội nhập, luôn đi từ hẹp đến rộng: khu vực (ASEAN) → liên khu vực (APEC) → toàn cầu (WTO, LHQ).
Bước 3 — Liên hệ nguyên tắc đối ngoại ("bốn không") khi bàn về việc giữ vững độc lập, tự chủ trong quá trình hội nhập.
- Không nhầm "chấm dứt Chiến tranh lạnh" (Malta 1989) với "Liên Xô tan rã" (1991)
- Không nhầm thứ tự ASEAN (1995) → APEC (1998) → WTO (2007)
Thời gian đề xuất: câu trình bày xu thế thế giới 10-12 phút, câu phân tích hội nhập Việt Nam 15-18 phút.
5 LỖI THƯỜNG GẶP
Nhầm trật tự Ianta với trật tự đa cực Viết "trật tự Ianta vẫn tồn tại đến nay" Sửa: Ianta sụp đổ hoàn toàn từ 12/1991
Đảo lộn thứ tự ba tổ chức hội nhập Nhầm APEC gia nhập trước ASEAN Sửa: ASEAN (1995) luôn đứng trước APEC (1998)
Quên vai trò tại Hội đồng Bảo an LHQ Chỉ nhớ ASEAN, WTO mà bỏ sót vai trò Ủy viên không thường trực Sửa: nhớ 2 nhiệm kỳ 2008-2009 và 2020-2021
Nhầm lẫn "toàn cầu hóa" và "đa cực hóa" Coi hai xu thế là một Sửa: toàn cầu hóa là kinh tế; đa cực hóa là chính trị - quyền lực
Không nêu đủ 4 nội dung chính sách "bốn không" Chỉ nhớ 2-3 nội dung Sửa: ôn lại "hồ sơ chính sách" trang 07
LUKATO AI · LUKATO Edutainment
CHỦ ĐỀ 05 · CHIẾN THUẬT LÀM BÀI
study.thptai.kr
LUKATO AI
Chuyên đề Lịch sử · Chủ đề 05 · Trật tự thế giới mới và hội nhập Việt Nam