LỊCH SỬ · CHỦ ĐỀ 01 - Cách mạng tháng Tám 1945 và sự ra đời của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa
Bối cảnh, nguyên nhân, diễn biến và ý nghĩa của Cách mạng tháng Tám 1945; kèm niên biểu, sơ đồ thời gian và 5 câu hỏi luyện tập HSG có đáp án chi tiết theo…
Chủ đề 01
1234
5678
910111213
LUKATO AI
Chuyên đề Lịch sử · Chủ đề 01 · Cách mạng tháng Tám 1945
01 /13
CHỦ ĐỀ 01
Cách mạng tháng Tám và sự ra đời của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa
Thời cơ "ngàn năm có một" giữa lòng Chiến tranh thế giới thứ hai · Từ Tân Trào đến Quảng trường Ba Đình (tháng 8 - 9/1945)
Chuyên đề này giúp em nắm chắc bối cảnh, nguyên nhân, diễn biến và ý nghĩa của cuộc Cách mạng tháng Tám năm 1945 — cuộc cách mạng giải phóng dân tộc đầu tiên ở Đông Nam Á lật đổ đồng thời cả chế độ thực dân lẫn chế độ quân chủ, khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.
Nội dung được biên soạn theo cấu trúc tổng quan — niên biểu — diễn biến — nhân vật — luyện tập , phù hợp cho học sinh ôn thi học sinh giỏi (HSG) cấp trường và cấp tỉnh.
ĐỐI TƯỢNG
Lớp 12 Đội tuyển HSG Lịch sử
THỜI LƯỢNG
45-60 phút tự học có hướng dẫn
SỐ TRANG
13 trang 7 mục + 5 câu hỏi HSG
HÔM NAY EM SẼ HỌC
Bảy mục kiến thức cốt lõi
và 5 câu hỏi luyện HSG
Bối cảnh & nguyên nhân sâu xa Một cổ hai tròng · Nạn đói 1945
TR.02
Nguyên nhân trực tiếp & thời cơ Nhật đảo chính · Nhật đầu hàng
TR.03
Niên biểu sự kiện chính Bảng mốc thời gian đầy đủ
TR.04
Sơ đồ thời gian trực quan 8 mốc then chốt
TR.05
Diễn biến ba trung tâm khởi nghĩa Hà Nội · Huế · Sài Gòn
TR.06
Kết quả & Tuyên ngôn Độc lập 2/9/1945 tại Ba Đình
TR.07
Nhân vật, sử liệu & chiến thuật HSG Hồ Chí Minh và các văn kiện gốc
TR.09-10
5 câu hỏi HSG & tổng kết Có đáp án và thang điểm
TR.11-13
LUKATO AI · LUKATO Edutainment
study.thptai.kr
Daily Concept Paper Series · Toán · Vật Lí · Hóa · Sinh · Tiếng Anh · Lịch sử
TRUY CẬP NGAY
Học 10 phút mỗi ngày Luyện thi THPTQG · HSG · TSA
LUKATO AI · LUKATO Edutainment
DAILY CONCEPT PAPER · VIETNAMESE HIGH SCHOOL
study.thptai.kr
LUKATO AI
Chuyên đề Lịch sử · Chủ đề 01 · Cách mạng tháng Tám 1945
02 /13
01 MỤC 1/2
Bối cảnh lịch sử và nguyên nhân sâu xa
Muốn hiểu vì sao cách mạng bùng nổ đúng vào tháng 8/1945, phải bắt đầu từ ách thống trị kép Pháp - Nhật.
Từ tháng 9/1940, phát xít Nhật tiến vào Đông Dương trong khi thực dân Pháp vẫn cố duy trì bộ máy cai trị để cùng khai thác thuộc địa. Nhân dân Việt Nam vì thế phải chịu cảnh "một cổ hai tròng" — vừa bị Pháp bóc lột theo lối thực dân cũ, vừa bị Nhật vơ vét phục vụ chiến tranh Thái Bình Dương.
Ba tầng mâu thuẫn dồn nén
Mâu thuẫn dân tộc: toàn thể nhân dân Việt Nam > chủ yếu và gay gắt nhất lúc này.
Hậu quả kinh tế - xã hội: chính sách thu mua, cưỡng bức nhổ lúa trồng đay của Nhật cộng với thiên tai đã gây ra nạn đói cuối 1944 - đầu 1945 ở Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ, theo nhiều thống kê phổ biến cướp đi sinh mạng của khoảng hai triệu đồng bào.
Chuẩn bị lực lượng: từ Hội nghị Trung ương 8 (5/1941) do lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc chủ trì tại Pác Bó, Mặt trận Việt Minh ra đời, đặt nhiệm vụ giải phóng dân tộc lên hàng đầu và xây dựng căn cứ địa Việt Bắc, lực lượng vũ trang, thí điểm chính quyền cách mạng ở một số châu huyện.
SƠ ĐỒ "MỘT CỔ HAI TRÒNG" (1940-1945)
Hai tầng áp bức chồng lên đời sống nhân dân Việt Nam trước tháng 8/1945
⚠ PHÂN BIỆT · MÂU THUẪN CHỦ YẾU
Giai đoạn 1940-1945 khác giai đoạn 1930-1931: lúc này mâu thuẫn dân tộc lấn át mâu thuẫn giai cấp . Đảng chủ trương tạm gác khẩu hiệu cách mạng ruộng đất, tập trung mũi nhọn vào Pháp - Nhật.
LUKATO AI · LUKATO Edutainment
CHỦ ĐỀ 01 · MỤC 1 · BỐI CẢNH LỊCH SỬ
study.thptai.kr
LUKATO AI
Chuyên đề Lịch sử · Chủ đề 01 · Cách mạng tháng Tám 1945
03 /13
01 MỤC 2/2
Nguyên nhân trực tiếp và thời cơ "ngàn năm có một"
Vì sao Đảng quyết định phát động tổng khởi nghĩa đúng giữa tháng 8, không sớm hơn, không muộn hơn?
ĐIỂM CỐT LÕI · KHOẢNG TRỐNG QUYỀN LỰC
Ngày 9/3/1945 , Nhật đảo chính Pháp, độc chiếm Đông Dương, dựng lên chính phủ bù nhìn Trần Trọng Kim. Đến đầu tháng 8/1945, sau khi Hồng quân Liên Xô tiến công đội quân Quan Đông và Mỹ ném bom nguyên tử xuống Hiroshima, Nagasaki, phát xít Nhật tuyên bố đầu hàng Đồng minh không điều kiện (giữa tháng 8/1945).
Quân Nhật ở Đông Dương tê liệt tinh thần, chính phủ Trần Trọng Kim hoang mang, còn quân Đồng minh (Anh, Trung Hoa Dân quốc) chưa kịp vào giải giáp. Đó chính là khoảng trống quyền lực — thời cơ khách quan chỉ tồn tại trong thời gian rất ngắn.
CHUẨN BỊ CHỦ QUAN · HỘI NGHỊ TÂN TRÀO
Ngày 13-15/8/1945 , Hội nghị toàn quốc của Đảng họp tại Tân Trào, phát lệnh Tổng khởi nghĩa.
Ngày 16-17/8/1945 , Đại hội Quốc dân Tân Trào tán thành chủ trương khởi nghĩa, thông qua 10 chính sách của Việt Minh, cử ra Ủy ban Dân tộc giải phóng Việt Nam do Hồ Chí Minh làm Chủ tịch.
TỰ KIỂM TRA · SELF-CHECK
Vì sao nói thời cơ tháng 8/1945 là "ngàn năm có một"?
Gợi ý trả lời: vì thời cơ chỉ tồn tại trong khoảng thời gian rất ngắn (từ khi Nhật đầu hàng đến khi quân Đồng minh vào Đông Dương), nếu khởi nghĩa quá sớm sẽ chưa đủ lực đối đầu quân Nhật còn nguyên vũ khí, nếu quá muộn sẽ phải đối đầu với quân Đồng minh có danh nghĩa giải giáp hợp pháp.
Điều kiện chủ quan và khách quan hội tụ Tại sao cách mạng thành công nhanh, ít đổ máu
Cách mạng tháng Tám nổ ra và thắng lợi nhanh chóng (chưa đầy hai tuần, từ 14 đến 28/8/1945) là kết quả của sự kết hợp giữa điều kiện khách quan thuận lợi (phát xít Nhật đầu hàng) và điều kiện chủ quan đã chín muồi (Đảng có đường lối đúng đắn, lực lượng chính trị và vũ trang được chuẩn bị suốt 1941-1945 qua các cao trào kháng Nhật cứu nước, khởi nghĩa từng phần).
LUKATO AI · LUKATO Edutainment
CHỦ ĐỀ 01 · MỤC 1 · THỜI CƠ CÁCH MẠNG
study.thptai.kr
LUKATO AI
Chuyên đề Lịch sử · Chủ đề 01 · Cách mạng tháng Tám 1945
04 /13
02 MỤC
Niên biểu sự kiện chính
Bảng mốc thời gian đầy đủ nhất — học thuộc theo cụm ba giai đoạn.
Thời gian · Sự kiện · Ý nghĩa / Ghi chú
9/3/1945 · Nhật đảo chính Pháp , độc chiếm Đông Dương · Mở đầu cao trào kháng Nhật cứu nước; Đảng ra Chỉ thị "Nhật - Pháp bắn nhau và hành động của chúng ta"
Tháng 3-8/1945 · Cao trào kháng Nhật cứu nước, khởi nghĩa từng phần · Thí điểm xây dựng chính quyền cách mạng ở một số châu huyện thuộc Cao Bằng, Bắc Kạn, Thái Nguyên...
Giữa 8/1945 · Phát xít Nhật đầu hàng Đồng minh không điều kiện · Tạo ra khoảng trống quyền lực, thời cơ khách quan chín muồi
13-15/8/1945 · Hội nghị toàn quốc của Đảng (Tân Trào) · Quyết định phát động Tổng khởi nghĩa trong cả nước
16-17/8/1945 · Đại hội Quốc dân Tân Trào · Tán thành khởi nghĩa, cử Ủy ban Dân tộc giải phóng Việt Nam do Hồ Chí Minh đứng đầu
19/8/1945 · Khởi nghĩa giành chính quyền thắng lợi tại Hà Nội · Có tác động cổ vũ rất lớn cho các địa phương khác
23/8/1945 · Khởi nghĩa thắng lợi tại Huế · Ngày 30/8/1945, vua Bảo Đại tuyên bố thoái vị, chấm dứt chế độ quân chủ
25/8/1945 · Khởi nghĩa thắng lợi tại Sài Gòn · Đến 28/8/1945, khởi nghĩa giành chính quyền hoàn thành trong cả nước
2/9/1945 · Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn Độc lập tại Quảng trường Ba Đình · Khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa
GHI NHỚ NHANH
Toàn bộ quá trình giành chính quyền trong cả nước diễn ra trong vòng chưa đầy 15 ngày (14-28/8/1945) — một trong những cuộc cách mạng giành chính quyền nhanh và ít đổ máu nhất trong lịch sử các phong trào giải phóng dân tộc.
LUKATO AI · LUKATO Edutainment
CHỦ ĐỀ 01 · MỤC 2 · NIÊN BIỂU SỰ KIỆN
study.thptai.kr
LUKATO AI
Chuyên đề Lịch sử · Chủ đề 01 · Cách mạng tháng Tám 1945
05 /13
03 MỤC
Sơ đồ thời gian trực quan
Tám mốc then chốt từ đảo chính Nhật đến ngày Độc lập.
TỪ 9/3/1945 ĐẾN 2/9/1945
Sơ đồ thể hiện tính chất "chớp thời cơ" của cuộc Tổng khởi nghĩa tháng Tám 1945
LUKATO AI · LUKATO Edutainment
CHỦ ĐỀ 01 · MỤC 3 · SƠ ĐỒ THỜI GIAN
study.thptai.kr
LUKATO AI
Chuyên đề Lịch sử · Chủ đề 01 · Cách mạng tháng Tám 1945
06 /13
04 MỤC
Diễn biến tại ba trung tâm khởi nghĩa
Hà Nội mở đầu, Huế chấm dứt chế độ quân chủ, Sài Gòn kết thúc quá trình giành chính quyền.
HÀ NỘI 19/8/1945
Quần chúng mít-tinh tại Nhà hát Lớn
Quần chúng cách mạng cùng lực lượng tự vệ chiến đấu mít-tinh, biến cuộc mít-tinh thành biểu tình vũ trang tiến chiếm các cơ quan đầu não của chính quyền bù nhìn (Phủ Khâm sai, Sở Cảnh sát, Sở Bưu điện...).
Ý nghĩa: Hà Nội là thủ đô, nơi có cơ quan đầu não của địch — thắng lợi ở đây có tác động cổ vũ mạnh mẽ tới cả nước.
HUẾ 23/8/1945
Kinh đô triều Nguyễn
Lực lượng khởi nghĩa chiếm các công sở, giành chính quyền. Ngày 30/8/1945 , tại Ngọ Môn, vua Bảo Đại tuyên bố thoái vị, trao ấn kiếm cho đại diện chính quyền cách mạng.
Ý nghĩa: Chấm dứt vĩnh viễn chế độ quân chủ chuyên chế tồn tại hàng nghìn năm ở Việt Nam.
SÀI GÒN 25/8/1945
Trung tâm lớn nhất Nam Bộ
Lực lượng quần chúng và tự vệ giành chính quyền tại trung tâm kinh tế lớn nhất Đông Dương. Đến 28/8/1945 , hai địa phương giành chính quyền cuối cùng (Đồng Nai Thượng, Hà Tiên) hoàn tất, kết thúc Tổng khởi nghĩa trong cả nước.
Ý nghĩa: Khép lại toàn bộ tiến trình giành chính quyền chỉ trong 15 ngày.
LUKATO AI · LUKATO Edutainment
CHỦ ĐỀ 01 · MỤC 4 · DIỄN BIẾN KHỞI NGHĨA
study.thptai.kr
LUKATO AI
Chuyên đề Lịch sử · Chủ đề 01 · Cách mạng tháng Tám 1945
07 /13
05 MỤC
Kết quả trực tiếp — Tuyên ngôn Độc lập
Ngày 2/9/1945, tại Quảng trường Ba Đình, Hà Nội.
HỒ SƠ SỰ KIỆN · LỄ TUYÊN BỐ ĐỘC LẬP 2/9/1945
Trước hàng chục vạn đồng bào tập trung tại Quảng trường Ba Đình, thay mặt Chính phủ lâm thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc bản Tuyên ngôn Độc lập, chính thức khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.
MỞ ĐẦU Bản Tuyên ngôn khẳng định quyền con người và quyền dân tộc, viện dẫn tinh thần các bản tuyên ngôn nổi tiếng của Mỹ (1776) và Pháp (1791) về quyền bình đẳng, tự do — từ đó suy rộng ra quyền của mọi dân tộc trên thế giới.
NỘI DUNG Tố cáo tội ác của thực dân Pháp trong hơn 80 năm đô hộ và của phát xít Nhật; khẳng định nhân dân Việt Nam đã đứng lên đánh đổ các xiềng xích đó để giành lại độc lập.
TUYÊN BỐ Tuyên bố thoát ly hẳn quan hệ thực dân với Pháp, xóa bỏ mọi hiệp ước Pháp đã ký về Việt Nam, xóa bỏ mọi đặc quyền của Pháp trên đất nước Việt Nam.
KHẲNG ĐỊNH Khẳng định nước Việt Nam có quyền hưởng tự do độc lập, và thực sự đã trở thành một nước tự do độc lập; toàn thể dân tộc Việt Nam quyết đem tất cả tinh thần và lực lượng, tính mạng và của cải để giữ vững quyền tự do, độc lập ấy.
Kết quả: Nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời — nhà nước dân chủ nhân dân đầu tiên ở Đông Nam Á
LƯU Ý KHI TRÌNH BÀY
Khi làm bài, không nên chép lại nguyên văn dài dòng bản Tuyên ngôn mà nên tóm tắt đúng bố cục ba phần (cơ sở pháp lý — cơ sở thực tế — lời tuyên bố) và nêu được giá trị: vừa là văn kiện lịch sử, vừa là áng văn chính luận mẫu mực, vừa có giá trị nhân văn và pháp lý quốc tế sâu sắc.
LUKATO AI · LUKATO Edutainment
CHỦ ĐỀ 01 · MỤC 5 · TUYÊN NGÔN ĐỘC LẬP
study.thptai.kr
LUKATO AI
Chuyên đề Lịch sử · Chủ đề 01 · Cách mạng tháng Tám 1945
08 /13
06 MỤC
Tính chất và ý nghĩa lịch sử
Đây là phần học sinh giỏi hay bị mất điểm nhất vì viết chung chung, thiếu luận điểm rõ ràng.
TÍNH CHẤT Là cuộc cách mạng giải phóng dân tộc điển hình, do Đảng Cộng sản lãnh đạo, mang tính nhân dân sâu sắc, diễn ra bằng phương pháp bạo lực cách mạng của quần chúng kết hợp đấu tranh chính trị là chủ yếu với khởi nghĩa vũ trang. Không phải cách mạng tư sản dân quyền theo mô hình phương Tây
Ý NGHĨA DÂN TỘC
Đập tan ách thống trị của thực dân Pháp gần một thế kỷ và ách thống trị của phát xít Nhật; lật đổ chế độ quân chủ tồn tại hàng nghìn năm.
Mở ra kỷ nguyên mới cho dân tộc — kỷ nguyên độc lập, tự do và tiến lên xây dựng chủ nghĩa xã hội; đưa nhân dân từ thân phận nô lệ trở thành người làm chủ đất nước.
Ý NGHĨA THỜI ĐẠI
Góp phần cổ vũ mạnh mẽ tinh thần đấu tranh giải phóng dân tộc của nhân dân các nước thuộc địa và phụ thuộc trên thế giới, đặc biệt là ở châu Á và châu Phi, sau Chiến tranh thế giới thứ hai. Đây được xem là một trong những cuộc cách mạng giải phóng dân tộc thành công sớm nhất trong hệ thống thuộc địa của chủ nghĩa đế quốc thời kỳ này.
LUKATO AI · LUKATO Edutainment
CHỦ ĐỀ 01 · MỤC 6 · TÍNH CHẤT VÀ Ý NGHĨA
study.thptai.kr
LUKATO AI
Chuyên đề Lịch sử · Chủ đề 01 · Cách mạng tháng Tám 1945
09 /13
07 MỤC 1/2
Nhân vật và sử liệu tiêu biểu
Ba dấu mốc gắn với hoạt động của lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh trước và trong Cách mạng tháng Tám.
PÁC BÓ Tháng 1/1941 - Tháng 5/1941
Sau 30 năm bôn ba tìm đường cứu nước, Nguyễn Ái Quốc về nước, trực tiếp lãnh đạo cách mạng. Tháng 5/1941, Người chủ trì Hội nghị Trung ương 8, hoàn chỉnh chủ trương đặt nhiệm vụ giải phóng dân tộc lên hàng đầu.
Sự kiện gắn liền: Mặt trận Việt Minh thành lập (19/5/1941)
TÂN TRÀO Tháng 8/1945
Hồ Chí Minh trực tiếp chỉ đạo Hội nghị toàn quốc của Đảng và Đại hội Quốc dân, ra lời kêu gọi Tổng khởi nghĩa, được cử làm Chủ tịch Ủy ban Dân tộc giải phóng Việt Nam.