Từ 6 điểm lên 9 điểm: 7 vết cắt điểm trong bài Ngữ văn
Chuyên đề Ngữ văn 12 về cách chấm và chữa bài: bảy vết cắt điểm (Trọng tâm, Đủ ý, Mới ý, Gọn, Đúng, Sâu, Rộng) trong Đọc hiểu, nghị luận xã hội và nghị luận…
LUKATO AI · CHUYÊN ĐỀ NGỮ VĂN 12
CHẤM VÀ CHỮA BÀI · ĐỌC HIỂU · NLXH · NLVH
Từ 6 điểm lên 9 điểm:
7 vết cắt điểm trong bài Ngữ văn
Điểm Văn hiếm khi mất vì em "không biết viết". Điểm mất vì những vết cắt rất cụ thể, lặp lại ở bài của rất nhiều học sinh: không nêu rõ trọng tâm, thiếu một vế, nói đi nói lại, dùng chữ khiên cưỡng, gọi sai tên, nêu mà không giải thích, và dừng lại trước khi đánh giá . Chuyên đề này đặt tên cho từng vết, đưa công thức vá từng vết, rồi để chính em cầm bút đỏ chấm, chữa và viết lại.
- 1. Đọc bài như người chấm
- 2. Gọi tên vết cắt
- 3. Viết lại đúng một câu
7 vết
mỗi vết có tên, dấu hiệu và công thức vá
5 phòng lab
đếm vế, gọt câu, chấm thử, trước và sau, máy đo đoạn văn
16 bài
phân tích từng phương án, từng ý đúng sai
01
Cách bài bị cắt điểm
Bài 6 và bài 9 cùng đọc một đề: khác nhau ở những vết cắt, không ở "tài năng"
Văn là môn tự luận, và tự luận được chấm theo ý . Hướng dẫn chấm thường chia mỗi câu thành nhiều ý nhỏ, có khi chỉ 0,25 điểm một ý. Người chấm đi từ ý này sang ý khác và hỏi một câu duy nhất: ý này đã được viết ra, đủ rõ và đúng chưa? Chưa thì không ghi. Vì vậy hai bài cùng đọc một văn bản, cùng viết kín giấy, vẫn có thể cách nhau ba điểm.
1 · ĐỌC ĐỀ Đếm xem đề hỏi mấy vế, hỏi về đối tượng nào, yêu cầu động từ gì.
2 · KHOANH Đọc bài của mình bằng mắt người chấm. Khoanh chỗ người chấm sẽ không ghi được ý.
3 · GỌI TÊN Chỗ khoanh ấy thuộc vết cắt nào trong bảy vết? Có tên thì mới có thuốc.
4 · VIẾT LẠI Chỉ viết lại đúng câu bị khoanh, theo công thức của vết đó. Không viết lại cả bài.
Điểm nằm ở đâu trong đề thi
Đề thi tốt nghiệp môn Ngữ văn là bài tự luận 120 phút, gồm phần Đọc hiểu và phần Viết với hai câu. Mỗi phần có những vết cắt đặc trưng của nó:
Phần thi
Điểm
Việc phải làm được
Vết hay gặp nhất
Đọc hiểu
4,0
Năm câu trên ngữ liệu mới: nhận biết, thông hiểu rồi vận dụng. Trả lời ngắn, đúng trọng tâm, đủ vế.
V2 Thiếu ý V5 Gọi tên sai V6 Sơ sài
Viết câu 1
2,0
Đoạn nghị luận xã hội khoảng 200 chữ: một luận điểm, lí lẽ, một dẫn chứng, một lời bàn rộng, một thông điệp.
V3 Lặp ý V4 Khiên cưỡng V6 Sơ sài V7 Thiếu mở rộng
Viết câu 2
4,0
Bài nghị luận văn học khoảng 600 chữ: phân tích một đoạn thơ hoặc một đoạn truyện, nêu rõ cái hay rồi đánh giá.
V1 Mờ trọng tâm V5 Gọi tên sai V6 Sơ sài V7 Thiếu mở rộng
Độ dài hai câu viết có thể đổi chỗ giữa các năm, nên trước khi viết hãy đọc kĩ đề xem câu nào là 200 chữ, câu nào là 600 chữ. Bảng trên chỉ cho biết vết nào hay xuất hiện ở đâu, không phải thang điểm chính thức.
Bảy vết cắt trên một trang
Mỗi vết có một chữ làm mốc để nhớ: TRỌNG, ĐỦ, MỚI, GỌN, ĐÚNG, SÂU, RỘNG . Đọc lướt bảy thẻ dưới đây trước, các phần sau sẽ mổ xẻ từng vết bằng bài thật.
TRỌNG nêu rõ trọng tâm
ĐỦ đủ vế, đủ ý
MỚI mỗi câu một tin mới
GỌN từ đúng, câu ngắn
ĐÚNG gọi đúng tên
SÂU nêu rồi giải thích
RỘNG đánh giá, mở rộng
V1 Mờ trọng tâm
Đọc xong cả đoạn vẫn không biết bài đang nói về ai, về điều gì là quan trọng nhất. Câu nào cũng "đẹp", "hay", "sâu sắc" mà không câu nào nói đẹp ở chỗ nào.
Vá: câu chốt. Nói ngay đối tượng và phẩm chất, hay vấn đề cốt lõi, rồi mới chứng minh.
V2 Thiếu ý
Đề hỏi hai vế, bài trả lời một vế. Hoặc liệt kê vài ý dễ nhìn thấy mà bỏ sót ý quan trọng nhất của đoạn.
Vá: đếm vế trước khi viết, mỗi vế một dòng nháp, viết xong gạch từng dòng.
V3 Lặp ý
Hai câu liền nhau nói cùng một điều, câu sau chỉ đổi từ. Một chữ như "ảnh hưởng", "quan trọng" xuất hiện năm lần.
Vá: mỗi câu phải mang một thông tin mà câu trước chưa có. Câu nào xóa đi mà không mất gì thì xóa.
V4 Khiên cưỡng
Từ to hơn ý, câu kéo dài nhiều tầng, "một cách rất là", "việc thực hiện việc". Đọc thành tiếng thì vấp.
Vá: câu ngắn, từ đúng sắc thái, thay danh từ hóa bằng động từ.
V5 Gọi tên sai
Nhầm nhân vật, nhầm biện pháp tu từ, gọi cả một nhóm người bằng tên của một bộ phận, nhầm chi tiết trong văn bản.
Vá: trước khi viết tên riêng hay thuật ngữ, quay lại văn bản kiểm tra: ai, cái gì, phạm vi nào.
V6 Sơ sài
Nêu tên biện pháp mà không nói tác dụng. Chép lại câu thơ mà không bình. "Bài học là cần cố gắng" mà không nói cố gắng gì.
Vá: nêu, giải thích, hệ quả: vì sao, như thế nào, thì sao.
V7 Thiếu mở rộng
Bài dừng ở mô tả. Không có câu nào nhìn vấn đề từ phía khác, hoặc nâng giá trị của chi tiết lên tầm tác phẩm, con người, thời đại.
Vá: thang ba nấc: nội dung, nghệ thuật, giá trị. Với nghị luận xã hội: ý kiến, giới hạn, điều kiện.
Một bài 6 điểm có thể mất ở nhiều chỗ nhỏ, và mỗi chỗ nhỏ đều vá được
Hình minh họa: mỗi vết được vá thu hồi một phần điểm. Các con số chỉ để cảm nhận trọng lượng tương đối giữa bảy vết, không phải thang điểm chính thức của kì thi.
Thử trước khi học: bài trả lời này mất điểm ở đâu?
Đề: "Từ câu chuyện người giữ đò và đứa cháu, em rút ra thông điệp gì? Trả lời trong 5 đến 7 dòng." Bài làm: "Thông điệp của văn bản là chúng ta cần dũng cảm. Dũng cảm rất quan trọng trong cuộc sống. Chúng ta nên dũng cảm để vượt qua khó khăn. Là học sinh, chúng ta cần cố gắng học tập thật tốt."
Gợi ý 1
Đếm số thông tin khác nhau trong bốn câu. Có đủ bốn không, hay chỉ một thông tin được nói bốn lần?
Gợi ý 2
Chữ "dũng cảm" được dùng mà chưa hề được định nghĩa. Văn bản nói dũng cảm là hết sợ, hay là một điều khác?
Gợi ý 3
"Cố gắng học tập thật tốt" có liên hệ gì với con sông, cây sào và nỗi sợ của đứa cháu không?
Lời giải
Ba vết cùng lúc. V3 Ba câu đầu cùng nói "cần dũng cảm". V6 Không giải thích dũng cảm là gì, vì sao cần, và câu cuối là bài học gắn vào mọi văn bản. V7 Không có câu nào phân biệt dũng cảm với liều lĩnh. Phần 02, 05 và 06 sẽ sửa từng vết, và câu này được viết lại đầy đủ ở phần 05.
Hai hiểu lầm nên bỏ ngay
"Viết dài thì được nhiều điểm." Điểm tính theo ý được ghi nhận, không theo số dòng. Một đoạn 200 chữ lặp ý có thể ít điểm hơn một đoạn 150 chữ chắc ý.
"Câu văn mượt là đủ." Người chấm không chấm độ mượt khi ý chưa đủ. Văn mượt mà rỗng ý thường chính là vết V1 và V6 trong lớp áo đẹp.
02
Vết 1 và vết 2 · TRỌNG và ĐỦ
Trả lời lệch ngay từ đầu: không rõ trọng tâm, thiếu một vế
Hai vết đầu cùng một họ: bài đã lệch trước khi viết chữ đầu tiên . V1 là không biết mình đang nói về điều gì quan trọng nhất. V2 là không biết mình phải nói bao nhiêu điều. Cả hai chữa được trước khi đặt bút, bằng ba mươi giây đọc đề, chứ không phải bằng văn hay.
Ngữ liệu dùng xuyên suốt: một đoạn văn tự viết
Để tránh ghi nhớ máy móc, chuyên đề dùng một đoạn văn tự viết, đúng kiểu ngữ liệu mới mà đề thi hay chọn. Hãy đọc hai lượt: lượt đầu đọc cho hiểu, lượt hai khoanh các chi tiết và nhân vật.
Bến sông mùa lũ
Mùa lũ năm ấy, nước sông Trà dâng lên liếm sát mép bến. Ông Tám giữ đò đứng trên mũi thuyền, nhìn dòng nước đục ngầu cuốn theo cả những mảng bèo, những thân chuối đổ. Người ta bảo ông nên neo thuyền vào gốc muỗm rồi về nhà ngồi chờ nước rút. Ông không về. Ông buộc thêm hai sợi dây, chằng lại tấm ván lót, rồi gọi thằng cháu đang ngồi thu lu dưới mái lá: "Lại đây, cầm sào cho chắc."
Đứa cháu cầm sào mà tay run. Nó nhớ lại hồi nào cũng chính con sông này, trong một đêm mưa, đã cuốn mất chiếc thuyền nhỏ của ba nó. Nó cúi mặt, không dám nhìn nước. Ông Tám chẳng giảng giải gì. Ông chỉ bảo: "Sợ thì cứ sợ. Nhưng sợ mà vẫn cầm sào thì mới là chèo đò."
Chiều muộn, khi đoàn người đi chợ phiên bên kia sông đứng chờ, con đò nhỏ chao nghiêng rời bến. Đứa cháu chống sào, mắt dõi theo từng xoáy nước, miệng lẩm nhẩm đếm. Sang đến bờ, nó mới nhận ra lưng áo mình ướt đẫm, nhưng đôi tay đã thôi run.
NĂM CÂU
Bộ câu hỏi Đọc hiểu mẫu (4,0 điểm)
Câu 1
Nhận biết. Văn bản được kể theo ngôi thứ mấy? Nêu hai chi tiết cho thấy con sông mùa lũ rất dữ dội.
Câu 2
Thông hiểu. Vì sao đứa cháu cầm sào mà tay run?
Câu 3
Thông hiểu. Em hiểu thế nào về câu nói của ông Tám: "Sợ thì cứ sợ. Nhưng sợ mà vẫn cầm sào thì mới là chèo đò."?
Câu 4
Thông hiểu. Nêu tác dụng của chi tiết "lưng áo mình ướt đẫm, nhưng đôi tay đã thôi run".
Câu 5
Vận dụng. Từ văn bản, em rút ra thông điệp gì? Trả lời trong 5 đến 7 dòng.
Vết 1 · TRỌNG: nói ngay điều quan trọng nhất
Người chấm đọc một câu trả lời và tự hỏi: bài này đang khẳng định điều gì? Nếu phải đọc đến câu thứ ba mới biết, hoặc đọc hết vẫn không biết, bài mắc V1. Dấu hiệu dễ thấy nhất là những từ rỗng : hay, đẹp, sâu sắc, ý nghĩa, cảm động, quan trọng, đặc sắc . Những chữ này không sai, chúng chỉ chưa nói gì: hay ở chỗ nào, đẹp bằng cách nào, sâu sắc theo nghĩa gì.
CÂU 3
Hiểu câu nói của ông Tám
Bài mất điểm
"Câu nói của ông Tám rất hay và sâu sắc, thể hiện sự dạy dỗ của ông đối với cháu. Câu nói này có ý nghĩa to lớn."
Vết cắt
V1 Mờ trọng tâm Hai câu có sáu chữ khen ("rất hay", "sâu sắc", "to lớn") nhưng không câu nào nói câu nói ấy có nghĩa gì.
Bài đủ điểm
"Ông Tám không bảo cháu phải hết sợ. Ông thừa nhận nỗi sợ là có thật, rồi khẳng định người chèo đò là người vẫn cầm sào khi còn sợ. Câu nói muốn dạy: dũng cảm không phải là không sợ, mà là vẫn hành động khi đang sợ."
Vì sao đạt
Câu đầu của bài đã là câu trả lời. Phần còn lại giải thích hai vế của câu nói: "Sợ thì cứ sợ" (thừa nhận) và "vẫn cầm sào" (hành động).
Phép thử năm giây
Đọc duy nhất câu đầu của đoạn mình vừa viết rồi che phần còn lại. Tự hỏi: ai, và điều gì? Nếu câu trả lời là một từ rỗng như "đẹp", "hay", "ý nghĩa", câu đầu chưa đạt. Công thức câu chốt: [đối tượng] + [phẩm chất hay vấn đề cốt lõi] + (thể hiện qua) [bằng chứng chính] . Ví dụ: "Ông Tám hiện lên với vẻ đẹp của một người dạy bằng hành động, thể hiện qua việc ông giao sào cho cháu thay vì giảng giải."
Vết 2 · ĐỦ: đếm vế trước khi viết
V2 là vết dễ vá nhất mà cũng là vết mất điểm oan nhất. Đề hỏi bốn việc, bài làm ba việc, và ba việc ấy làm rất kĩ, người chấm vẫn chỉ ghi được ba ý. Cách vá là đếm vế bằng động từ và liên từ trong đề trước khi viết:
Cụm trong đề
Số vế
Bài trả lời phải có
"Nêu hai cách...", "chỉ ra hai chi tiết..."
Hai mục tách bạch. Hai chi tiết giống nhau chỉ tính một.
"Chỉ ra ... và nêu tác dụng"
Tên biện pháp hoặc chi tiết, rồi tác dụng. Thiếu tác dụng là mất nửa điểm câu.
"Em có đồng tình không? Vì sao?"
Lập trường rõ (đồng tình, đồng tình một phần, không đồng tình), rồi lí do.
"..., đồng thời / và cho biết ..."
2 hoặc hơn
Mỗi vế sau từ nối là một yêu cầu riêng.
"Vì sao...?"
1 (thường 2 lí do)
Một câu hỏi "vì sao" ở ngữ liệu có sẵn thường có nguyên nhân gần và nguyên nhân sâu hơn.
"Từ văn bản, em rút ra thông điệp"
Thông điệp, lí giải thông điệp từ văn bản, liên hệ bản thân hoặc hành động.
CÂU 2
Vì sao đứa cháu cầm sào mà tay run?
Bài mất điểm
"Vì nó sợ."
Vết cắt
V2 Thiếu ý Câu hỏi "vì sao" nhưng bài chỉ nêu lại trạng thái (sợ), chưa nêu nguyên nhân. Văn bản đưa sẵn hai nguyên nhân: kí ức và hoàn cảnh hiện tại.
Bài đủ điểm
"Vì đứa cháu còn ám ảnh: chính con sông này đã từng cuốn mất chiếc thuyền nhỏ của ba nó trong một đêm mưa, nay lại gặp mùa lũ nước đục ngầu nên nỗi sợ trỗi dậy."
Vì sao đạt
Hai nguyên nhân đều có trong ngữ liệu: kí ức cũ ("cuốn mất chiếc thuyền nhỏ của ba nó") và tình huống hiện tại ("nước đục ngầu"). Cả hai đều bám sát chữ trong văn bản.
Vì sao V2 mất điểm nặng hơn em tưởng
Barem Đọc hiểu thường tách đáp án thành các ý nhỏ, mỗi ý một mức điểm. Câu trả lời thiếu một ý mất đúng phần điểm của ý ấy, dù những ý còn lại viết rất hay. Ngược lại, thêm ý thừa không bù được ý thiếu.
Lab 1 · Máy đếm vế V2 · ĐỦ
Chạm vào từng cụm chữ trong đề để chọn cụm nào là một yêu cầu phải trả lời.
Với mỗi đề, hãy chạm vào những cụm chữ là một yêu cầu phải trả lời (cụm nào đòi hỏi nhiều vế thì cũng chỉ chạm một lần). Bấm "Kiểm" để máy đếm xem em tìm đúng, thừa hay thiếu.
Chọn các cụm chữ là yêu cầu, rồi bấm "Kiểm".
Thử nhanh: đề hỏi "Chỉ ra hai chi tiết miêu tả dòng sông và nhận xét về không khí chung của đoạn văn". Bài làm viết đúng hai chi tiết và dừng lại. Bài này thiếu bao nhiêu vế?
03
Vết 3 và vết 4 · MỚI và GỌN
Lặp ý làm bài dài mà mỏng, khiên cưỡng làm ý đúng mà người chấm không tin
Hai vết này là hai vết của chữ , và chúng hay đi cùng nhau. Khi chưa đủ ý để viết cho đủ dòng, ta kéo dài câu bằng cách nhắc lại (V3). Khi chưa chắc ý, ta che nó bằng từ to và câu nhiều tầng (V4). Người chấm thấy ngay, vì họ đọc hàng trăm bài mỗi đợt và nhận ra ngay một câu "đang câu giờ".
Vết 3 · MỚI: mỗi câu phải mang một thông tin mà câu trước chưa có
Lặp ý có năm hình dạng. Hãy học nhận diện từng hình, vì ở bài của mình, ta thường không thấy mình đang lặp:
Hình dạng
Ví dụ
Cách xử lí
Lặp đồng nghĩa